Jaraquduq — «Tosh oʻrmon» va dinozavrlar maskani

Maskan haqida

Jaraquduq — Qizilqum markazida, Mingbuloq botigʻining gʻarbiy qismida joylashgan, umumiy maydoni 30 km² boʻlgan kanyonlar majmui. Ular kech boʻr davrida qadimiy dengiz qirgʻogʻi, limanlar va daryo deltasida toʻplangan jinslardan — loydan konglomeratgacha tuzilgan. Bu qatlamlar Bissekti svitasi deb ataladi; ingliz tilidagi manbalar ularni turon asriga, taxminan 92–90 million yil oldingi davrga sanaydi.

Qatlamlarda qadimiy organizmlar, ayniqsa umurtqalilar qoldiqlari juda koʻp: kamida 70 oilaga mansub 200 dan ortiq tur — akula va skatlar, suyakli baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, toshbaqa, kaltakesak, timsoh, dinozavr, plezozavrlar, qushlar va sutemizuvchilar topilgan. 40 turning namunaviy (tip) nusxalari aynan Jaraquduqdan tasvirlangan. Toʻqqizta joyda balandligi 4 metrgacha boʻlgan yuzlab toshga aylangan daraxt tanasi — «Tosh oʻrmon» saqlangan.

Tadqiqotlar

Maskanni 1919-yilda A. D. Arxangelskiy ochgan (boshqa maʼlumotlarga koʻra, u Jaraquduqni birinchi marta 1916-yilda tilga olgan). Uni eng faol oʻrgangan olim — paleontolog Lev Nesov boʻlib, u 1975–1995 yillarda 20 yil shu yerda ishlagan. 1994-yilda Nesov amerikalik professor J. Devid Archibald bilan qoʻshma ekspeditsiya tashkil etgan; Nesov vafotidan keyin ishni A. O. Averyanov davom ettirgan, 1996-yildan ekspeditsiyalar AQSh Milliy fanlar akademiyasi va National Geographic jamiyati granti bilan har yili oʻtkazilgan.

Topilmalarning bir qismi Davlat geologiya muzeyi, Navoiy viloyati tarixi muzeyi, Navoiy kon-metallurgiya kombinati tarixi muzeyi hamda Zarafshon va Qizilqum tarixiy muzeylarida saqlanadi.