Qizilqum choʻli

Choʻl haqida

Qizilqum (turkiycha «qizil qumlar») — Amudaryo va Sirdaryo oraligʻidagi qumli va toshloq choʻl; u Oʻzbekiston, Qozogʻiston va Turkmaniston hududlarida, maydoni qariyb 300 ming km². Choʻl shimoli-gʻarbga qiya tekislik boʻlib (janubi-sharqda 300 m dan shimoli-gʻarbda 53 m gacha), unda berk botiqlar va kuchli parchalangan qoldiq togʻlar — Boʻkantov (764 m), Quljuqtov (785 m), Tomditov (Oqtov choʻqqisi, 922 m) bor. Hududning katta qismini meridional yoʻnalgan qum tizmalari egallaydi.

Iqlimi keskin kontinental: iyulning oʻrtacha harorati +26…+29 °C, yanvarniki 0…−9 °C, yogʻin yiliga 200 mm atrofida, asosan qish va bahorda yogʻadi. Choʻlda doimiy daryo yoʻq, ammo bosimli chuchuk yer osti suvlari zaxirasi katta. Bu yerda choʻl toshbaqasi, yirik kaltakesak — echkemar uchraydi.

Choʻl boyliklari

Qizilqumning Navoiy qismi — Oʻzbekiston kon sanoatining yuragi. Tomdi tumanidagi Muruntov — dunyodagi eng yirik oltin konlaridan biri: u 1958-yilda topilgan, sanoat qazib olish 1969-yil 21-iyulda boshlangan; karyerning uzunligi 3,5 km, eni 2,7 km, chuqurligi 600 metrga yetadi. Zarafshon va Uchquduq shaharlari oltin va uran konlari atrofida qurilgan.

Choʻlda sayyohlar uchun asosiy imkoniyatlar — Aydarkoʻl boʻyidagi oʻtov lagerlari, Jaraquduqdagi «Tosh oʻrmon» va dinozavr topilmalari maskani hamda choʻl boʻylab yoʻlsiz sayohatlar.