Taom · Umummilliy
Osh (palov)
Oʻzbek dasturxonining bosh taomi: qozonda yogʻ, goʻsht, piyoz va sariq sabzidan zirvak qilinadi, ustiga guruch solib damlanadi. 2016-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Madaniyat
Dasturxon, hunar va anʼana
Palov va tandir noni, Rishton sopoli va Margʻilon atlasi, toʻy va bayramlar — har bir hudud oʻz taʼmi va hunari bilan.
Osh (palov)Toshkent oshiSamarqand oshiBuxoro oshi va oshi sofiFargʻona oshi (qovurma palov)Xorazm oshi va suzma palovSomsaJizzax somsasiKabob (shashlik)Gʻijduvon kabobiTandir kabob (tandir goʻsht)Qozon kabobLagʻmonMantiChuchvaraSumalakHalimShoʻrvaUgra oshiDimlamaMastavaQaziAchchiq-chuchukOʻzbek noniSamarqand noniPatir (Toshkent patiri)QurtTuxum barakShivit oshiQoraqalpoq beshbarmogʻi (turama)Juvari gurtikNoʻxat shoʻrakNavvot, parvarda va holvaQuruq mevalar va yongʻoqlarOʻzbek qovunlariNorinRishton kulolchiligiGʻijduvon kulolchiligiMargʻilon atlasi va adrasiBuxoro zardoʻzligiXiva yogʻoch oʻymakorligiChust pichogʻiChust doʻppisi va doʻppidoʻzlikSamarqand qogʻoziSoʻzana va Buxoro kashtachiligiNurota soʻzanasiSamarqand va Urgut soʻzanasiShahrisabz kashtasi va iroqi doʻppiGilamdoʻzlikMisgarlik va kandakorlikZargarlikQoraqalpoq zargarligiGanchkorlikKoshinkorlikMilliy cholgʻu yasashQoraqalpoq oʻtovi va kigizNaqqoshlik, tazhib va miniaturaMehmondorchilik va dasturxonChoy madaniyati va choyxonaOʻzbek toʻyiBeshik toʻyiMahallaHasharNavroʻz urf-odatlariShashmaqom va maqom sanʼatiBaxshichilikLazgiAskiya — soʻz oʻyini sanʼatiKatta ashulaKurashKoʻpkari (uloq)Milliy libosRamazon va iftorlikNasriddin Afandi latifalariBoysun madaniy makoniYangi yilVatan himoyachilari kuniXotin-qizlar kuni (8-mart)Navroʻz bayramiXotira va qadrlash kuniMustaqillik kuniOʻqituvchi va murabbiylar kuniKonstitutsiya kuniRamazon hayiti (Roʻza hayit)Qurbon hayiti
01 · 36 ta taom
Oshxona
Palovdan tortib somsa va sumalakkacha: nimani, qayerda va qanday tatib koʻrish kerak.
Taom · Toshkent shahri, Toshkent vil.
Toshkent oshi
Poytaxt uslubidagi palov: masalliqlar avval qovurilib, guruch zirvak bilan aralashtiriladi; toʻy oshida qazi, noʻxat, mayiz, baʼzan bedana tuxumi qoʻshiladi.
Taom · Samarqand
Samarqand oshi
Qatlam-qatlam damlanadigan, aralashtirilmaydigan palov: guruch oqish qoladi, sabzi va goʻsht laganga guruch ustidan suziladi.
Taom · Buxoro
Buxoro oshi va oshi sofi
Buxoroning oʻziga xos palovlari: guruchi alohida qaynatib suzib olinadigan «oshi sofi» va mosh qoʻshib damlanadigan osh.
Taom · Fargʻona, Andijon +1
Fargʻona oshi (qovurma palov)
Fargʻona vodiysining toʻq rangli palovi: yogʻda suyak, goʻsht, piyoz va sabzi uzoq qovuriladi, zirvak jigarrang tus oladi.
Taom · Xorazm
Xorazm oshi va suzma palov
Xorazmning palov anʼanasi: guruchi alohida qaynatib suziladigan «suzma palov» va vohaning boshqa oshlari.
Taom · Umummilliy
Somsa
Tandir devoriga yopib pishiriladigan qatlamli xamirli pirog: ichiga mayda toʻgʻralgan goʻsht, dumba va piyoz, bahorda koʻkat, kuzda qovoq solinadi.
Taom · Jizzax
Jizzax somsasi
Jizzaxning gastronomik belgisi: uch qavat xamirdan yasaladigan, goʻsht va dumba bilan toʻla katta yarim shar somsa; kungaboqar yogʻiga botirib yeyiladi.
Taom · Umummilliy
Kabob (shashlik)
Choʻgʻda pishiriladigan sixdagi goʻsht: qoʻy va mol goʻshti, dumba qoʻshilgan, jigar, qiyma (lula) kabob; piyoz, sirka va issiq non bilan tortiladi.
Taom · Buxoro
Gʻijduvon kabobi
Buxoro viloyatidagi Gʻijduvonning mashhur qiyma kabobi: ikki marta qiyma qilinadigan, muzlatib chopiladigan goʻshtdan sixga yopishtiriladi.
Taom · Qashqadaryo, Surxondaryo +1
Tandir kabob (tandir goʻsht)
Qashqadaryo, Surxondaryo va Jizzaxning faxri: qoʻy goʻshti archa shoxlari bilan yopiq tandirda soatlab dimlanadi.
Taom · Umummilliy
Qozon kabob
Qozonda qovurib dimlanadigan qoʻy goʻshti va kartoshka: oddiy, toʻyimli, choyxona va dala ziyofatlarining sevimli taomi.
Taom · Umummilliy
Lagʻmon
Qoʻlda choʻzilgan uzun ugra ustiga goʻsht va sabzavotli qovurma quyiladigan taom; uygʻur oshxonasidan kelib, Oʻzbekistonda kundalik taomga aylangan.
Taom · Umummilliy
Manti
Qasqonda bugʻda pishiriladigan yirik chuchvara: ichiga pichoqda toʻgʻralgan goʻsht, koʻp piyoz va dumba, kuzda qovoq solinadi.
Taom · Umummilliy
Chuchvara
Mayda, qaynatib pishiriladigan oʻzbekcha chuchvara: shoʻrvada, qatiq bilan yoki qovurib tortiladi.
Taom · Umummilliy
Sumalak
Undirilgan bugʻdoy shirasi va undan qozonda kechasi bilan qaynatiladigan shirin quyuq taom — Navroʻzning asosiy ramzi; shakar qoʻshilmaydi.
Taom · Umummilliy
Halim
Bugʻdoy va goʻshtdan soatlab kovlab pishiriladigan quyuq boʻtqa: erta bahor va qish kunlarining toʻyimli taomi.
Taom · Umummilliy
Shoʻrva
Qoʻy goʻshtidan qaynatma yoki qovurma usulida tayyorlanadigan tiniq, xushboʻy shoʻrva: tushlik va qish kunlarining asosiy issiq taomi.
Taom · Umummilliy
Ugra oshi
Uyda kesilgan ugra, goʻsht va sabzavotli quyuq shoʻrva; har viloyatda xamiri va tortilishi oʻzgacha, koʻpincha qatiq bilan yeyiladi.
Taom · Umummilliy
Dimlama
Goʻsht va mavsumiy sabzavotlar qatlam-qatlam terilib, oʻz bugʻida soatlab dimlanadigan qozon taomi.
Taom · Umummilliy
Mastava
Palov tamoyilida qovurib tayyorlanadigan guruchli shoʻrva — «suyuq palov» deb ham ataladi; qatiq va koʻkat bilan tortiladi.
Taom · Umummilliy
Qazi
Ot qovurgʻasining goʻshti va yogʻidan ichakka solib tayyorlanadigan kolbasa: toʻy oshining bezagi va norinning ajralmas hamrohi.
Taom · Umummilliy
Achchiq-chuchuk
Yupqa toʻgʻralgan pomidor, piyoz va achchiq qalampirdan tayyorlanadigan salat: palovning doimiy hamrohi.
Taom · Umummilliy
Oʻzbek noni
Tandirda yopiladigan dumaloq non — har bir dasturxonning boshi: obi non, gijda, patir, shirmoy va har viloyatning oʻz nonlari.
Taom · Samarqand
Samarqand noni
Oʻrtasi yupqa, gardishi qalin, yuzi yaltiroq tandir noni — Samarqandning eng mashhur taʼmi va uyga olib ketiladigan eng yaxshi sovgʻa.
Taom · Toshkent shahri, Fargʻona
Patir (Toshkent patiri)
Yogʻ, jizza yoki piyoz qoʻshib qatlamlanadigan boy tandir noni; Toshkent va Fargʻona vodiysida uning oʻnlab turi bor.
Taom · Umummilliy
Qurt
Suzmadan tuz va murch qoʻshib yumaloqlanadigan, quyoshda quritilgan sharchalar: bozorlarning eng arzon va eng oʻtkir gazagi.
Taom · Xorazm, Qoraqalpogʻiston
Tuxum barak
Xorazmning brendi: ichiga sut yoki sariyogʻ qoʻshilgan xom tuxum quyiladigan, qaynatib pishiriladigan yupqa chuchvara.
Taom · Xorazm
Shivit oshi
«Xorazmcha» yoki «yashil lagʻmon»: xamiriga shivit (ukrop) qoʻshilgan ugra goʻshtli qayla va suzma bilan tortiladi; manbalarga koʻra Xivada paydo boʻlgan.
Taom · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq beshbarmogʻi (turama)
Qoraqalpoqlarning bayram taomi: qaynatilgan goʻsht va joʻxori unidan qilingan xamir mayda toʻgʻralib aralashtiriladi, umumiy laganda shoʻrva bilan tortiladi.
Taom · Qoraqalpogʻiston, Xorazm
Juvari gurtik
Qoraqalpoq va Xorazm oshxonasining qadimiy taomi: joʻxori unidan tanga shaklida yasalgan xamir boʻlakchalari goʻsht shoʻrvasida qaynatiladi.
Taom · Samarqand
Noʻxat shoʻrak
Qoʻy goʻshti va ivitilgan noʻxatdan dimlab tayyorlanadigan quyuq taom; asosan Samarqand viloyatida mashhur.
Taom · Umummilliy
Navvot, parvarda va holva
Choy yonidagi milliy shirinliklar: ipga oʻstirilgan navvot, unga belangan parvarda, oppoq nisholda va oʻnlab turdagi holva.
Taom · Umummilliy
Quruq mevalar va yongʻoqlar
Oʻzbek quyoshida quritilgan mayiz, oʻrik qoqi, qovun qoqi, bodom va pista — bozorlarning eng rangdor rastalari va eng qulay sovgʻa.
Taom · Umummilliy
Oʻzbek qovunlari
Xalq seleksiyasida 150 dan ortiq navi yaratilgan qovun — yozning ramzi: erta pishar handalakdan qishgacha saqlanadigan zard navlargacha.
Taom · Toshkent shahri, Toshkent vil.
Norin
Ot goʻshti va yupqa xamirdan ingichka qilib toʻgʻraladigan Toshkent taomi: sovuq holda qazi bilan yoki issiq shoʻrva bilan tortiladi.
02 · 21 ta hunar
Hunarmandchilik
Sopol, atlas, zardoʻzlik va yogʻoch oʻymakorligi — ustaxonalar va ularning maktablari.
Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.
Hunar · Navoiy
Nurota soʻzanasi
Navoiy viloyatidagi Nurotaning kashtalari: och asosda chinnigul, sapsargul, gʻoʻza guli va olcha butalari jonli tasvirlanadi, markazda sakkiz qirrali yulduz.
Hunar · Samarqand
Samarqand va Urgut soʻzanasi
Oq asosda qizil va qora rangli katta doira va rozetkalar — Samarqand maktabi; Urgut esa kashtachilik markazi va soʻzana ixlosmandlarining sevimli bozori.
Hunar · Qashqadaryo
Shahrisabz kashtasi va iroqi doʻppi
Qashqadaryoning kashtachilik markazi: rangli matoga zich tikilgan soʻzanalar va iroqi chokli doʻppilar — eng yaxshilarini Shahrisabz va Kitob ustalari tikadi.
Hunar · Umummilliy
Gilamdoʻzlik
Jun va ipakdan qoʻlda toʻqiladigan patli gilam va patsiz paloslar: Boysun, Samarqand, Buxoro va Xiva ustaxonalarida bu qadimiy hunar hamon tirik.
Hunar · Umummilliy
Misgarlik va kandakorlik
Mis va jez idishlarga naqsh oʻyish sanʼati: XIX asrda Buxoro, Samarqand, Xiva, Qoʻqon, Qarshi, Shahrisabz va Toshkentda alohida maktablar shakllangan.
Hunar · Umummilliy
Zargarlik
Oltin va kumushdan zeb-ziynat yasash hunari: tillaqosh, zirak, bilaguzuk va tumorlar; Qarshi, Qoʻqon, Samarqand, Buxoro va Xiva qadimiy markazlar.
Hunar · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq zargarligi
Qoraqalpoq ayollarining ogʻir kumush taqinchoqlari: kelinning koʻkrak bezagi, burun halqasi, oy shaklidagi broshlar va koʻz tegishidan asraydigan tumorlar.
Hunar · Umummilliy
Ganchkorlik
Gips va loy aralashmasi — ganchga naqsh oʻyish sanʼati: saroy va masjidlar ichki bezagidan zamonaviy toʻyxonalargacha.
Hunar · Umummilliy
Koshinkorlik
Binolarni qoplaydigan sirkor sopol taxtachalar — koshin: Temuriylar davrida Samarqand va Buxoro, keyin Xiva gumbaz va peshtoqlarini rang-barang qilgan hunar.
Hunar · Umummilliy
Milliy cholgʻu yasash
Tut yogʻochidan rubob, dutor va tanbur, kamonli gʻijjak va qobiz yasash — duradgorlik, oʻymakorlik va sadaf qadash mahoratini talab qiladigan hunar.
Hunar · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq oʻtovi va kigiz
Yogʻoch panjara va kigizdan bir necha soatda tiklanadigan koʻchma uy: qoraqalpoq oʻtovini yasash mahorati 2025-yilda YUNESKO roʻyxatiga kirdi.
Hunar · Umummilliy
Naqqoshlik, tazhib va miniatura
Naqsh chizish, kitob sahifalarini oltin bilan bezash va kichik tasviriy lavhalar sanʼati; miniatura (2020) va tazhib (2023) YUNESKO roʻyxatida.
03 · 18 ta anʼana
Anʼanalar
Mahalla, mehmondoʻstlik, toʻy va marosimlar — kundalik hayotning qadimiy qoidalari.
Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Xorazm
Lazgi
Xorazmning olovli xalq kuyi va raqsi: tabiat tovushlari, sevgi va quvonchni ifodalaydi, 2019-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Fargʻona, Andijon +3
Askiya — soʻz oʻyini sanʼati
Fargʻona vodiysi va Toshkentda shakllangan hozirjavoblik bellashuvi: ikki yoki undan ortiq askiyachi bir mavzu atrofida soʻz oʻyini bilan tortishadi.
Anʼana · Fargʻona, Andijon +1
Katta ashula
Fargʻona vodiysiga xos «katta ashula»: 2–5 hofiz cholgʻusiz, qoʻlidagi patnisga qarab baland pardalarda kuylaydigan murakkab ashula yoʻli; 2009-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Umummilliy
Kurash
Oʻzbek milliy kurashi: faqat tik turgan holda, raqibni yelkasi bilan yerga tashlash uchun olishiladi; 1998-yildan xalqaro sport turi.
Anʼana · Umummilliy
Koʻpkari (uloq)
Yuzlab chavandozlar uloq uchun bellashadigan otliq oʻyin: bahor va kuzda, ayniqsa Navroʻzda; eng qadimiy shakllari Boysunda saqlangan.
Anʼana · Umummilliy
Milliy libos
Atlas va adras koʻylaklar, chopon va belbogʻ, doʻppi: kundalik hayotda kam, lekin toʻy, hayit va Navroʻzda koʻchalarni bezaydigan oʻzbek libosi.
Anʼana · Umummilliy
Ramazon va iftorlik
Roʻza oyi: saharlik va iftorlik, qoʻni-qoʻshni va doʻstlar bilan ogʻiz ochish, dasturxondagi nisholda; iftor anʼanalari 2023-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Umummilliy
Nasriddin Afandi latifalari
Hozirjavob, adolatparvar xalq qahramoni Xoʻja Nasriddin haqidagi latifalar: ularni aytish anʼanasi 2022-yildan yetti davlatning umumiy YUNESKO merosi.
Anʼana · Surxondaryo
Boysun madaniy makoni
Surxondaryo togʻlaridagi Boysun: shomonlik, zardushtiylik, buddaviylik va islom izlarini saqlagan marosimlar maskani; 2001-yildan YUNESKO durdonasi.
04 · 10 ta bayram
Bayramlar
Navroʻz, Hayit va xalq sayllari — qachon nishonlanadi va qanday qatnashish mumkin.
Bayram · 1-yanvar
Yangi yil
1-yanvar — rasmiy dam olish kuni: shaharlarda archa, bayram yarmarkalari va mushakbozlik, oilalarda esa dasturxon atrofidagi kechalar.
Bayram · 14-yanvar
Vatan himoyachilari kuni
14-yanvar — Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari tashkil topgan kun: ish kuni, lekin harbiylar va «vatan himoyachilari» tabriklanadigan umumxalq sana.
Bayram · 8-mart
Xotin-qizlar kuni (8-mart)
8-mart — onalar, opa-singillar va barcha ayollar sharafiga bahor bayrami: gullar, sovgʻalar va konsertlar; rasmiy dam olish kuni.
Bayram · 21-mart
Navroʻz bayrami
21-mart — bahorgi kun-tun tengligi va xalqning eng sevimli bayrami: rasmiy dam olish kuni, sayllar va sumalak koʻp kun davom etadi.
Bayram · 9-may
Xotira va qadrlash kuni
9-may — Ikkinchi jahon urushida halok boʻlganlarni xotirlash va tirik faxriylarni qadrlash kuni; 1999-yilgacha «Gʻalaba kuni» deb atalgan.
Bayram · 1-sentabr
Mustaqillik kuni
1-sentabr — Oʻzbekistonning asosiy davlat bayrami: 1991-yil 31-avgustda mustaqillik eʼlon qilinganini nishonlash; konsertlar va mushakbozlik.
Bayram · 1-oktabr
Oʻqituvchi va murabbiylar kuni
1-oktabr — ustozlarni ulugʻlash kuni: 1997-yildan rasmiy dam olish kuni, maktablar va oliygohlarda bayram tadbirlari, gullar va tabriklar.
Bayram · 8-dekabr
Konstitutsiya kuni
8-dekabr — 1992-yilda Oʻzbekiston Konstitutsiyasi qabul qilingan kun; 2023-yilgi yangi tahrirdan keyin ham ishlanmaydigan bayram kuni.
Bayram · Umummilliy
Ramazon hayiti (Roʻza hayit)
Roʻza oyining yakuni — Shavvol oyining birinchi kuni: hayit namozi, qarindoshlarni yoʻqlash va shirin dasturxon; sanasi har yili oʻzgaradi.
Bayram · Umummilliy
Qurbon hayiti
Zulhijja oyining 10-kuni nishonlanadigan qurbonlik bayrami: hayit namozi, qurbonlik goʻshtini ulashish va mehmondorchilik; sanasi har yili oʻzgaradi.