Koʻpkari (uloq)

Koʻpchilik ishi

Koʻpkari yoki uloq — chavandozlar echki yoki qoʻy tanasini (uloqni) qoʻlga kiritib, uni marra — «qozon»ga birinchi boʻlib yetkazish uchun bellashadigan otliq oʻyin. Keng tarqalgan talqinga koʻra, nomi turkiy «koʻp» va forscha «kor» — ish soʻzlaridan olingan, yaʼni «koʻpchilik ishi». Qoʻshni mamlakatlarda u koʻkpar (Qozogʻiston), koʻk-boʻru (Qirgʻiziston) va buzkashi (Afgʻoniston, Tojikiston) deb ataladi.

Oʻyin boshida oqsoqol yoki hakam uloqni maydon oʻrtasiga qoʻyadi, ishora berilgach chavandozlar unga yopiriladi. Tarixan bu yakka polvonlar bellashuvi boʻlgan, bugun rasmiy musobaqalar jamoaviy tarzda ham oʻtkaziladi.

Qachon va qayerda

Koʻpkari asosan bahor va kuzda, ayniqsa Navroʻz kunlarida oʻtkaziladi; yozda otlar issiqda tez charchagani uchun oʻyin kam boʻladi. Koʻpincha qishloq aholisi toʻy, farzand tugʻilishi yoki boshqa oilaviy quvonch munosabati bilan koʻpkari uyushtiradi — bunday bellashuvlar eng asl hisoblanadi. Toshkent va Samarqand atrofi sayohatchilar uchun qulay, Surxondaryodagi Boysun esa oʻyinning qadimiy shakllari bilan mashhur. Qatʼiy taqvim yoʻq — sanalarni mahalliy turoperatorlardan soʻrang. Maydonga chiqmang, tepalikdan, xavfsiz masofadan tomosha qiling.