Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Birgalikdagi mehnat
Hashar — ijtimoiy hamkorlik va begʻaraz yordamning qadimiy shakli. U asosan tez bajarilishi kerak boʻlgan ishlarda — hosilni zudlik bilan yigʻishda — va katta mehnat talab qiladigan inshootlarni bunyod etishda — ariq va kanal qazish, yoʻl va koʻprik qurishda — qoʻllangan; baʼzan bir necha kun davom etgan. Kimdir uy qursa, qoʻshnilar yigʻilib unga yordam bergan.
XX asrda ham hasharning koʻlami katta boʻlgan: 1939-yilda qazilgan Katta Fargʻona kanali umumxalq hashari bilan bunyod etilgan, 1966-yil 26-apreldagi Toshkent zilzilasi oqibatlari ham hashar yoʻli bilan bartaraf etilgan.
Bugungi hashar
Mustaqillikdan keyin hashar yangicha mazmun kasb etdi: Ramazon va Qurbon hayitlari, Navroʻz, Mustaqillik bayrami va boshqa muhim sanalar oldidan umumxalq xayriya hasharlari oʻtkazish anʼanaga aylandi. Bunday kunlarda mahallalar koʻchalarni supuradi, daraxt ekadi, ariqlarni tozalaydi. Bahorda shahar va qishloqlarda qoʻlida belkurak va supurgi tutgan odamlarni koʻrsangiz, ehtimol bu hashar.
Manbalar (2)
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Xorazm
Lazgi
Xorazmning olovli xalq kuyi va raqsi: tabiat tovushlari, sevgi va quvonchni ifodalaydi, 2019-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Fargʻona, Andijon +3
Askiya — soʻz oʻyini sanʼati
Fargʻona vodiysi va Toshkentda shakllangan hozirjavoblik bellashuvi: ikki yoki undan ortiq askiyachi bir mavzu atrofida soʻz oʻyini bilan tortishadi.