Choy madaniyati va choyxona

Qaytarish va yarim piyola

Oʻzbekistonda kun choy bilan boshlanib, choy bilan tugaydi. Anʼanaviy choy — koʻk choy, qora choy ham keng ichiladi. Choynak qaynoq suv bilan chayilib, choy solinadi, damlanadi; keyin mezbon piyolaga quyib, yana choynakka qaytaradi va buni ikki-uch marta takrorlaydi. Bu «qaytarish» choyning tez va tekis damlanishiga yordam beradi. Choyni mezbon yoki davradagi eng kichigi quyadi, piyola mehmonga oʻng qoʻl bilan, chap qoʻlni koʻksiga qoʻyib uzatiladi.

Mehmonning piyolasiga choy yarimtagina quyiladi: xalq buni «sizga qayta-qayta quyib turamiz, uzoqroq oʻtiring» deb tushunadi. Liq toʻla piyola esa «ketish vaqti boʻldi» degan ishora sifatida qabul qilinishi mumkin.

Choyxona va gap

Choyxona — choy ichish, tamaddi qilish va hordiq chiqarish uchun jamoat joyi; ular qadimdan rabot, bozor, guzar va mahallalarning xushmanzara joylarida qurilgan. Menyusi qisqa: palov, somsa, lagʻmon, qozon kabob, dimlama, shoʻrva; anʼanaviy choyxonalarda spirtli ichimlik sotilmaydi. Mehmonlar koʻrpacha toʻshalgan soʻrida past xontaxta atrofida oʻtiradi. Choyxona bilan bogʻliq odatlardan biri — «gap»: doʻstlar, sinfdoshlar yoki hamkasblar davrasi muntazam yigʻilib, navbat bilan bir-birini mehmon qiladi; ayollarning ham oʻz gaplari bor. Sayohatchi uchun mahalla choyxonasida tushlik qilish — mahalliy hayotni koʻrishning eng oson yoʻli.