Navroʻz urf-odatlari

Ming yillik bayram

Navroʻz (forscha «yangi kun») — bahorgi kun-tun tengligi bayrami, hozirgi Oʻzbekiston hududida kamida ikki ming yildan beri nishonlanadi. Sovet davrida u rasman tan olinmagan, baʼzan esa taqiqlangan; mustaqillik yillarida umumxalq bayramiga aylandi. Navroʻz 2009-yilda Oʻzbekiston va boshqa davlatlarning qoʻshma nominatsiyasi bilan YUNESKO roʻyxatiga kiritilgan, 2010-yilda BMT Bosh Assambleyasi 21-martni Xalqaro Navroʻz kuni deb eʼlon qilgan. Bayram sanasi va dam olish kunlari haqida «Navroʻz bayrami» maqolamizda.

Bayram arafasida uy va koʻchalar hashar bilan tozalanadi, yangi kiyim olinadi, qarindosh va qoʻshnilar bir-birini yoʻqlaydi. Boysun kabi qadimiy maskanlarda Navroʻz arafasida taom nazr qilinib, ekin ekish marosimi oʻtkaziladi.

Dasturxon va oʻyinlar

Navroʻzning bosh taomi — sumalak: ayollar va qizlar uni tun boʻyi qozon atrofida qoʻshiq aytib, niyat qilib pishiradi, ertalab qoʻni-qoʻshniga ulashadi. Qozonlarda halim qaynaydi, bahorgi koʻkatlar koʻk somsa va koʻk chuchvaraga solinadi. Bolalar uyma-uy yurib «Boychechak» qoʻshigʻini aytadi. Sayllarda kurash va xalq oʻyinlari, qishloqlarda esa koʻpkari uyushtiriladi — Navroʻz koʻpkarining eng gavjum mavsumi. Kimdir sizga sumalak tutsa, rad etmang: bu ezgu niyat va farovonlik tilagi.