Shashmaqom va maqom sanʼati

Olti maqom

Shashmaqom (forscha «olti maqom») — parda, ohang, usul va shakl bilan oʻzaro bogʻlangan mumtoz kuy va ashulalar majmui, asrlar davomida Movarounnahr shaharlarida rivojlangan; uning tarixiy va maʼnaviy markazi — Buxoro. Olti maqom: Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh va Iroq. Ijro odatda cholgʻu muqaddimasi bilan boshlanadi, keyin asosiy ashula qismi — nasr keladi. Joʻrnavoz cholgʻular — tanbur, dutor, sato, gʻijjak, nay va doira; ashula qismlarida Hofiz, Navoiy, Fuzuliy va boshqa shoirlarning gʻazallari kuylanadi.

Notalar faqat asosiy qolipni yozib oladi, shuning uchun maqom hamon ustozdan shogirdga ogʻzaki oʻrgatiladi. 2003-yilda YUNESKO uni durdona deb eʼlon qilgan, 2008-yilda Reprezentativ roʻyxatga kiritgan (Oʻzbekiston va Tojikiston).

Boshqa maqom yoʻllari va bugun

Shashmaqomdan tashqari Oʻzbekistonda Xorazm maqomlari va Fargʻona–Toshkent maqom yoʻllari ham mavjud — har biri oʻz ijro anʼanasiga ega. Maqom ijrochilari Toshkentdagi konservatoriya va maqom ansambllarida tayyorlanadi. YUNESKO homiyligida Xalqaro maqom sanʼati forumi oʻtkazib kelinadi: uchinchi forum 2026-yil 23–26-iyunda Andijonda boʻlib oʻtdi. Maqomni jonli eshitish uchun konsert afishalarini, Buxoroda esa kechki folklor dasturlarini kuzating.