Baxshichilik

Dostonni yoddan aytish

Baxshi — xalq dostonlari va qoʻshiqlarini yoddan kuylaydigan, avloddan-avlodga yetkazadigan sanʼatkor. Dostonlar afsona, rivoyat va ertaklarga asoslanadi, vatanparvarlik, sadoqat, sevgi va doʻstlikni ulugʻlaydi; eng mashhurlari — «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» turkumi. Baxshilar ijrochi va ijodkorlarga boʻlinadi: ijodkorlar dostonning oʻz variantlarini, hatto yangi dostonlar yaratadi va «shoir» deb ataladi — Ergash shoir, Fozil shoir, Poʻlkan shoir shular jumlasidan.

Surxondaryo va Qashqadaryo baxshilari doʻmbira chalib, oʻziga xos boʻgʻiq ovozda kuylaydi; Xorazm baxshilari dutor yoki tor bilan ijro etadi, ularga gʻijjak va bolamon chaluvchilar joʻr boʻladi; qoraqalpoq jirovlari esa qobiz chaladi. XIX asrda ayol baxshilar ham paydo boʻlgan.

YUNESKO va festival

2021-yilda «Baxshichilik sanʼati» YUNESKOning Reprezentativ roʻyxatiga kiritildi; sanʼat oilada va baxshichilik maktablarida oʻrgatiladi. Xalqaro baxshichilik sanʼati festivali har ikki yilda turli hududda oʻtadi: 2019-yilda Termizda, 2021-yilda Qoraqalpogʻistonda, 2023-yilda Sirdaryoda, 2025-yilda Xivada. Baxshilarni toʻy va oilaviy marosimlarda, Navroʻz sayllari va folklor festivallarida, ayniqsa Surxondaryo va Qashqadaryo qishloqlarida tinglash mumkin.