Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Surxondaryo
Boysun madaniy makoni
Surxondaryo togʻlaridagi Boysun: shomonlik, zardushtiylik, buddaviylik va islom izlarini saqlagan marosimlar maskani; 2001-yildan YUNESKO durdonasi.
Zamonlar qatlami
Boysun tumani Oʻzbekistonning janubi-sharqida, Kichik Osiyodan Hindistonga boradigan qadimiy yoʻl ustida joylashgan va Markaziy Osiyoning eng qadimiy aholi maskanlaridan biri. Buyuk ipak yoʻlining ahamiyati pasaygach, hudud ancha yakkalanib qoldi — bu esa shomonlik eʼtiqodlari, zardushtiylik, buddaviylik va islom izlarini saqlagan qadimiy anʼanalarning omon qolishiga imkon berdi.
Marosimlar hamon tirik: Navroʻz arafasida taom nazr qilinib ekin ekish marosimi oʻtkaziladi; chaqaloq tugʻilganidan 40 kun oʻtib yovuz ruhlar olov va kul bilan haydaladi; oʻgʻil bolalarning sunnat toʻyi echkilar urishtirish, kurash va ot poygasi bilan oʻtadi. Toʻy, motam va bemorlarni davolashga oid qadimiy udumlar, mavsumiy qoʻshiqlar, dostonlar va raqslar saqlangan.
YUNESKO va «Boysun bahori»
2001-yilda YUNESKO Boysun madaniy makonini insoniyat ogʻzaki va nomoddiy merosining durdonasi deb eʼlon qildi, 2008-yilda u Reprezentativ roʻyxatga kiritildi. 2002-yildan bu yerda «Boysun bahori» xalqaro folklor festivali oʻtkaziladi: dastlab har yili oʻtgan, keyin tanaffus boʻlib, 2017-yilda qayta tiklangan; XIII festival 2026-yil 1–7-may kunlari Bibishirin mahallasidagi «Boysun bahori» majmuasida boʻlib oʻtdi. Bahorda Boysun togʻlari yam-yashil boʻladi — qishloqlar, gilam toʻquvchilar va koʻpkari tomoshalari bilan tanishish uchun eng yaxshi payt.
Manbalar (3)
Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Xorazm
Lazgi
Xorazmning olovli xalq kuyi va raqsi: tabiat tovushlari, sevgi va quvonchni ifodalaydi, 2019-yildan YUNESKO roʻyxatida.