Boysun madaniy makoni

Qadimiy oʻlka

Boysun Surxondaryo viloyatining shimoli-gʻarbida, Boysuntogʻ etagidagi vodiyda joylashgan. Bu yerda odamlar qariyb besh ming yildan beri yashab keladi: yaqin atrofdagi Teshiktosh gʻorida neandertal bola qabri topilgan, mil. avv. I asr – milodiy I asrda bu yerda Poyqoʻrgʻon qalʼasi boʻlgan, VI–XIII asrlarda esa Chagʻoniyon shaharlaridan biri — Bosand qad koʻtargan. Bosand Chagʻoniyondan Temir darvoza orqali Samarqandga boradigan savdo yoʻlida joylashgan edi. XIX asrda Boysun Buxoro amirligidagi beklik markazi boʻlgan.

Togʻlar bilan oʻralgan oʻlka uzoq vaqt tashqi taʼsirlardan nisbatan chetda qolgan. Shu sababli bu yerda turli davrlarga — zardushtiylik, buddaviylik va islomgacha boʻlgan eʼtiqodlarga borib taqaladigan udumlar, qoʻshiq va dostonlar, hunarmandchilik anʼanalari yaxshi saqlangan.

UNESCO eʼtirofi

2001-yilda UNESCO “Boysun tumani madaniy makoni”ni insoniyat ogʻzaki va nomoddiy merosining durdonasi deb eʼlon qilgan; 2008-yilda u Insoniyat nomoddiy madaniy merosining Reprezentativ roʻyxatiga kiritilgan. Bu maqom alohida obida yoki binoga emas, balki butun hududning tirik madaniyatiga — marosimlar, musiqa, dostonchilik, raqs, kashtachilik, gilamdoʻzlik va boshqa hunarlarga berilgan.

Boysun “Alpomish” dostoni bilan ham bogʻlanadi: dostondagi Boysun-Qoʻngʻirot yurti aynan shu oʻlka deb hisoblanadi. Uylar ichi naqshli kigizlar va kashtali soʻzanalar bilan bezatiladi, bu anʼanalar hozir ham davom etmoqda.

“Boysun bahori”

Boysun madaniyatini koʻrishning eng yaxshi usuli — bahorda oʻtkaziladigan “Boysun bahori” ochiq folklor festivali. Unda togʻ qishloqlaridan kelgan folklor jamoalari, baxshilar, hunarmandlar qatnashadi, milliy oʻyinlar tashkil etiladi. Festival oʻtmaydigan paytlarda ham Boysun shahridagi hunarmandchilik markazi va atrofdagi qishloqlarda mahalliy ustalar ishini koʻrish mumkin.