Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Umummilliy
Gilamdoʻzlik
Jun va ipakdan qoʻlda toʻqiladigan patli gilam va patsiz paloslar: Boysun, Samarqand, Buxoro va Xiva ustaxonalarida bu qadimiy hunar hamon tirik.
Surat: Jamshid Nurkulov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Gilam va palos
Gilamchilik — Oʻzbekistonning eng qadimiy hunarlaridan biri: bu hududdan topilgan eng qadimgi gilam boʻlaklari miloddan avvalgi II asrga oid deb hisoblanadi. Gilam gorizontal yoki vertikal dastgohda jun, ipak, kanop yoki paxta ipidan toʻqiladi. Toʻqilishiga koʻra patli gilam va patsiz palos farqlanadi; naqshi handasiy yoki oʻsimliksimon (islimiy) boʻlib, markaziy maydon va hoshiyadan tuziladi. Naqshlar shunchaki bezak emas: ular xonadonga baraka keltiradi, nasl davomini taʼminlaydi va koʻz tegishidan asraydi, deb ishonilgan.
2022-yilda ipakchilik va ipak toʻqish anʼanasi, jumladan ipak gilamlar, YUNESKO roʻyxatiga kiritildi.
Qayerda koʻrish
Bugun eng anʼanaviy oʻzbek gilamlaridan bir qismi Surxondaryoda, ayniqsa Boysun tumanida toʻqiladi. Samarqanddagi Hujum koʻchasidagi ipak gilam ustaxonasida 400 dan ortiq ayol ishlaydi: mehmonlar pilladan ip chuvish, roʻyan, yongʻoq poʻsti, piyoz poʻsti va anor poʻchogʻi bilan boʻyash va tugun tugish jarayonini koʻradi. Buxoro va Xivada ham gilam ustaxonalari bor; Xivadagi «Arda Xiva» majmuasida 2026-yil 17–18-oktabrga «Gilamlar jilosi» xalqaro koʻrgazmasi rejalashtirilgan.
Suratlar
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.
Hunar · Navoiy
Nurota soʻzanasi
Navoiy viloyatidagi Nurotaning kashtalari: och asosda chinnigul, sapsargul, gʻoʻza guli va olcha butalari jonli tasvirlanadi, markazda sakkiz qirrali yulduz.