Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.
Surat: Marat Nadjibaev · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Soʻzana nima
Soʻzana (forscha «soʻzan» — igna) — ip gazlama, shoyi yoki baxmalga qoʻlda kashta tikib yaratiladigan katta badiiy mato. Uni qizlar yoshlikdan sepga tika boshlagan va toʻy kuni kuyovning uyiga olib borgan: soʻzana devorga osilgan yoki kelin-kuyov toʻshagiga yopilgan. 1404-yilda Amir Temur saroyiga kelgan kastiliyalik elchi Rui Gonsales de Klavixo tasvirlagan kashtalar soʻzananing ajdodlari hisoblanadi.
Oʻzbek kashtachiligi odatda uch katta maktabga — Buxoro, Samarqand va Fargʻonaga boʻlinadi; Buxoro uslubiga Nurota, Shahrisabz va Kitob kashtalari yaqin.
Buxoro maktabi
Buxoro soʻzanasini deyarli butun sirtni qoplaydigan nozik, puxta oʻylangan naqshlari va och asosdagi qizil-yashil gullaridan tanish mumkin. Islimiy oʻsimlik naqshlari va stilizatsiya qilingan gullar ustun turadi; mujassamot yo romb shaklidagi simmetrik toʻr, yo markazdagi katta medalon atrofida quriladi. Buxorodagi savdo gumbazlari va hunarmandchilik ustaxonalarida eski va yangi soʻzanalarni koʻrish, ustalardan bevosita xarid qilish mumkin; eski buyumni olayotganda uni chet elga olib chiqish qoidalarini oldindan soʻrang.
Suratlar
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Navoiy
Nurota soʻzanasi
Navoiy viloyatidagi Nurotaning kashtalari: och asosda chinnigul, sapsargul, gʻoʻza guli va olcha butalari jonli tasvirlanadi, markazda sakkiz qirrali yulduz.
Hunar · Samarqand
Samarqand va Urgut soʻzanasi
Oq asosda qizil va qora rangli katta doira va rozetkalar — Samarqand maktabi; Urgut esa kashtachilik markazi va soʻzana ixlosmandlarining sevimli bozori.