Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Surat: Petar Milošević · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Xiva maktabi
Yogʻoch oʻymakorligi Toshkent, Qoʻqon, Fargʻona, Buxoro, Samarqand va Xivada alohida maktablarni yaratgan. Fargʻonada oʻyma nozik va mayda, Samarqandda handasiy girih ustun, Xiva ustalari esa yogʻochni lok va boʻyoq bilan qoplamay, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi — yogʻochning oʻz rangi va tolasi koʻrinib turadi. Usta naqshni axta (qogʻoz andoza) orqali yogʻochga tushiradi va iskanalar bilan oʻyadi; qayragʻoch, yongʻoq, tut, oʻrik, chinor va archa ishlatiladi.
Xiva maktabining eng yorqin namunasi — Ichan-Qalʼadagi Juma masjidi: uning 200 dan ortiq oʻymakor ustuni va eshiklari XIV–XIX asrlarda yasalgan.
Qayerda koʻrish
Ichan-Qalʼa boʻylab yurganda madrasa, saroy va xonadonlarning eshiklariga eʼtibor bering — koʻplari oʻymakor, oʻsimliksimon islimiy naqshlar bilan bezatilgan. Shaharda yogʻoch oʻymakorlari ustaxonalari ishlaydi: lavh (kitob qoʻygich), quticha va kichik eshik nusxalarini shu yerda xarid qilish mumkin. Juma masjidi uslubi Osaka shahridagi EXPO 2025 koʻrgazmasida Oʻzbekiston pavilyoni loyihasiga ham ilhom bergan.
Manbalar (3)
Suratlar
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.
Hunar · Navoiy
Nurota soʻzanasi
Navoiy viloyatidagi Nurotaning kashtalari: och asosda chinnigul, sapsargul, gʻoʻza guli va olcha butalari jonli tasvirlanadi, markazda sakkiz qirrali yulduz.
Hunar · Samarqand
Samarqand va Urgut soʻzanasi
Oq asosda qizil va qora rangli katta doira va rozetkalar — Samarqand maktabi; Urgut esa kashtachilik markazi va soʻzana ixlosmandlarining sevimli bozori.