Teshiktosh gʻori

Kashfiyot

Teshiktosh (“teshik tosh”) — Boysuntogʻ togʻlaridagi gʻor-grot. 1938–1939-yillarda sovet arxeologi Aleksey Okladnikov bu yerda mustye madaniyatiga oid manzilgohni qazib ochgan. Gʻordan neandertallar uzoq vaqt, uzilishlar bilan foydalangan: qalinligi 1,5 metrgacha boʻlgan beshta madaniy qatlam steril qatlamlar bilan ajralgan.

Qatlamlarda gulxan izlari, ov qilingan hayvonlar suyaklari topilgan. Aniqlangan 667 ta suyakdan 649 tasi togʻ echkisiga tegishli — demak, gʻor aholisi asosan togʻ echkilarini quvib ovlagan. Yovvoyi ot, bugʻu, ayiq, qoplon suyaklari ham uchragan. Tosh qurollar orasida disksimon nukleuslar, qirgʻichlar, uchli qurollar va suyakdan yasalgan ishlov asboblari bor.

Neandertal bola

Yuqori qatlam ostidan 8–9 yoshli neandertal bolaning bosh suyagi va baʼzi suyaklari topilgan. Okladnikov qabr atrofiga yerga qadalgan togʻ echkisi shoxlari joylashganini qayd etgan va buni neandertallarda diniy-marosimiy tasavvurlar boʻlganining dalili deb talqin qilgan; keyingi tadqiqotchilar bu talqinni munozarali deb hisoblaydi. Bosh suyagi 150 ga yaqin boʻlakdan tiklangan. Avval suyaklar oʻgʻil bolaniki deb hisoblangan, keyingi tadqiqotlar esa qiz bolaga tegishli ekanini koʻrsatgan.

2007-yilda Svante Pääbo boshchiligidagi Leypsig olimlari Teshiktosh suyaklaridan mitoxondrial DNKni oʻrganib, uning neandertal ekanini tasdiqlagan. Bu topilmaga qadar neandertallar sharqda bunchalik uzoqqa — Oʻrta Osiyogacha yetib kelmagan, deb hisoblanardi. Kashfiyot uchun Okladnikov va hamkasblari Stalin mukofotiga sazovor boʻlgan.