Termiz arxeologiya muzeyi

Tarixi

Termiz arxeologiya muzeyi Oʻzbekiston Prezidentining 1998-yil 12-yanvardagi muzeylar faoliyatini takomillashtirish toʻgʻrisidagi farmoni va hukumatning Termiz shahri 2500 yilligini nishonlashga tayyorgarlik haqidagi 1999-yil 27-dekabr qarori asosida tashkil etilgan. 2001-yilda u Madaniyat ishlari vazirligi tizimiga kiritilgan, oʻsha yili ekspozitsiyaning tematik rejasi arxeolog olimlar ishtirokida tasdiqlangan. Muzey binosi 100 ming eksponatni saqlash imkoniyati bilan loyihalangan.

Termiz shahri 2002-yilda 2500 yilligini nishonlagan va muzey bu yubileyning eng muhim madaniy natijalaridan biri boʻlgan. Bugun u Surxondaryo hududida bir asrga yaqin davom etayotgan arxeologik tadqiqotlar natijalarini bir joyda koʻrish imkonini beradi.

Kolleksiyasi

Muzey toʻplamining asosini Yunon-Baqtriya va Kushon davriga oid topilmalar tashkil etadi — aynan shu davrlarda Surxon vohasi Baqtriyaning gullab-yashnagan oʻlkasi boʻlgan. Bu yerda haykallar, sopol idishlar, tangalar, bezak buyumlari va meʼmoriy bezak parchalari koʻrgazmaga qoʻyilgan. Fayoztepadan topilgan, Bodxi daraxti ostida oʻtirgan Budda tasviri hamda Kushon shahzodasi boshi kabi baʼzi mashhur asarlar nusxa koʻrinishida namoyish etiladi: ularning asl nusxalari Toshkentdagi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida va Sankt-Peterburgdagi Ermitajda saqlanadi.

Muzeyning alohida jozibasi — Sopollitepa, Kampirtepa, Xolchayon, Bolaliktepa va Fayoztepaning katta maketlari. Ular xarobalarga borishdan oldin bu qadimiy inshootlar qanday koʻrinishda boʻlganini tasavvur qilishga yordam beradi. Sherobod tumanidagi Tavka qoʻrgʻonidan topilgan “Toxariston malikasi” deb ataluvchi devoriy surat ham shu yerda hikoya qilinadi.

Nega borish kerak

Termiz atrofidagi yodgorliklarning aksariyati bugun tuproq tepaliklar va devor qoldiqlaridan iborat. Muzeyda koʻrgan haykallar, rasmlar va maketlar bu xarobalarni “jonlantiradi”: Qoratepa yoki Dalvarzintepaga borganingizda qayerda ibodatxona, qayerda shahar koʻchasi boʻlganini osongina tasavvur qilasiz.

Muzey shahar markazida joylashgan, shuning uchun Termizga kelgan kuningizdayoq unga kirib, keyingi kunlarni xarobalar va ziyoratgohlarga bagʻishlash qulay.

Surxondaryo — arxeologlar oʻlkasi

Muzey bejiz Termizda emas: Surxondaryo — Oʻzbekistondagi arxeologik jihatdan eng boy hududlardan biri. Bu yerda Teshiktosh gʻoridagi neandertal bola qabri (1938), bronza davriga oid Sopollitepa va Jarqoʻton, ellinistik davr qalʼalari Kampirtepa va Uzundara, Kushon shaharlari Dalvarzintepa va Xolchayon, Termizning buddaviy monastirlari va oʻrta asr islom shahri topilgan. Muzey ana shu uzun tarixni — tosh davridan oʻrta asrlargacha — bir zanjirga bogʻlab, tushunarli hikoyaga aylantiradi. Toʻplamdagi kichik buyumlar — muhrlar, tangalar, terrakota haykalchalar — Baqtriya aholisining kundalik hayotini ham koʻz oldingizga keltiradi.