Xolchayon

Kashfiyot

Xolchayon Surxondaryo vodiysida, hozirgi Denov shahri yaqinida joylashgan. Yodgorlikni 1959–1963-yillarda Galina Pugachenkova qazib oʻrgangan. Odatda u ilk Kushonlar yoki ularning ajdodlari — yuechjilar (toxarlar) bilan bogʻlanadi. Bino kichik saroy yoki qabul zali boʻlgan, deb hisoblanadi.

Ichki devorlar loy haykallar va devoriy rasmlar bilan bezatilgan; ular mil. avv. I asr oʻrtalariga oid, ammo mil. avv. II asrdagi voqealarni aks ettiradi, deb taxmin qilinadi.

Haykallar

Panellarda Kushon hayotining turli sahnalari — jang, ziyofat, hukmdorlar portretlari tasvirlangan. Ayrim sahnalarda yuechjilarning saklarga qarshi jangi aks etgan, deb hisoblanadi: yuechjilar viqorli qiyofada, saklar esa yonoq soqoli bilan va kulgili holatlarda koʻrsatilgan. Haykallar orasida Parfiya podshosining byusti ham bor; tangalarga oʻxshashligi asosida tadqiqotchilar uni milodiy 35-yillar atrofida Baqtriyada panoh topgan Vardan I deb taxmin qiladi.

Sanʼatshunos Benjamin Roulend fikricha, Xolchayon haykaltaroshligi ellinistik sanʼatdan oziqlangan va keyinchalik Gandhara sanʼatiga taʼsir koʻrsatgan boʻlishi mumkin. Mashhur “yuechji shahzodasi boshi” Gandhara bodxisattvalariga juda oʻxshashligi bilan eʼtiborni tortadi.

Bilasizmi?

Xolchayon Surxondaryoning yuqori oqimidagi qadimgi Chagʻoniyon oʻlkasida joylashgan. Yuechjilar mil. avv. II asrda Baqtriyaga kelib, keyinchalik Kushon saltanatini barpo etgan. Shu sababli Xolchayon haykallari Kushon sulolasi qanday qilib koʻchmanchilar yetakchilaridan ulkan saltanat hukmdorlariga aylanganini koʻrsatuvchi kamyob vizual manba hisoblanadi.