Qoratepa

Tarixi

Qoratepadagi ilk buddaviy ibodat inshootlari milodiy I asrga oid. Uning gullab-yashnagan davri I–III asrlarga toʻgʻri keladi: bu paytda koʻplab ibodatxonalar qurilgan, avvalgilari taʼmirlanib kengaytirilgan. Monastirlar rohiblar va ularning shogirdlari, shahar amaldorlari va saxovatli shaharliklar homiyligida yashagan.

Bu yerda topilgan bitiklar monastirlarning nomlarini ham saqlab qolgan, ulardan biri “Podsho monastiri” deb tarjima qilinadi. Bitiklarda Buddashira, Buddamitra, Jivananda kabi rohiblarning ismlari uchraydi. III asr oxirida Sosoniylarning Kushon davlatiga qarshi yurishlari natijasida monastirlar inqirozga uchragan yoki tashlab ketilgan, ayrim qismlari esa IV–V asrlargacha faoliyat koʻrsatgan. Keyinchalik baʼzi xonalar qabrxona sifatida ishlatilgan, VII–XII asrlarda esa yarim vayron hujralarda zohidlar yashagan.

Tuzilishi va tadqiqotlar

Majmua bir necha tepalikda joylashgan: monastirlarning bir qismi tepalik bagʻriga oʻyilgan gʻor-hujralardan, bir qismi esa yer ustidagi hovli, ibodatxona va stupalardan iborat. Devorlarda Budda tasvirlari va ixlosmandlar suratlari, hind yozuvlari — kxaroshtxi va braxmi — hamda baqtriy va pahlaviy bitiklar saqlangan.

Qoratepani 1926–1928-yillarda Moskvadagi Sharq madaniyati muzeyi ekspeditsiyasi ilk bor oʻrgangan. Keyinroq bu yerda koʻp yillar davomida sovet, oʻzbek va xorijiy arxeologlar, jumladan yapon tadqiqotchilari ishlagan. Eftaliylar davri bitiklari ham shu yerdan topilgan.