Fayoztepa

Kashfiyot

Fayoztepa 1968-yil bahorida choʻpon Absad Beknayev koʻchma qumlar orasidan ohaktoshdan ishlangan Budda haykalini topib, Termiz oʻlkashunoslik muzeyiga topshirgandan keyin maʼlum boʻlgan. Yodgorlikni 1968–1976-yillarda arxeolog L. I. Albaum, 2004–2006-yillarda T. Annayev boshchiligidagi guruh toʻliq qazib ochgan.

Monastirga milodiy I asrda asos solingan, u Kushonlar davrida, III–IV asrlarda eng gullab-yashnagan va V asr atrofida inqirozga yuz tutgan. Bu yerdan topilgan yozuvlarga koʻra, monastir qadimda “Haya-vixara” deb atalgan boʻlishi mumkin.

Tuzilishi va topilmalar

Majmua uch qismdan iborat: markazda ibodatxona, shimoli-gʻarbda rohiblar yashaydigan monastir, janubi-sharqda xoʻjalik xonalari. Ular hovlini kesib oʻtgan gʻisht va tosh yoʻlakcha bilan bogʻlangan. Stupaning joylashuvi gʻayrioddiy: u hovli markazida emas, balki tashqarida, muqaddas sajdagohga parallel qurilgan. Ibodatxona hovlisi 33 × 20 metr boʻlib, atrofida rohiblar xonalari joylashgan.

Sajdagoh devorlari rang-barang devoriy suratlar bilan bezatilgan, devorlar boʻylab balandligi 4 metrgacha boʻlgan Budda haykallari turgan. Koʻp haykallar avval qizilga boʻyalib, soʻng oltin suvi bilan qoplangan. Janubiy devorda qizil libosdagi Budda va unga taʼzim qilayotgan baqtriyalik ixlosmandlar tasviri saqlangan.

Fayoztepaning eng mashhur topilmasi — Bodxi daraxti ostida oʻtirgan Budda va uning ikki yonida rohiblar tasvirlangan ohaktosh haykal. Uning asl nusxasi Toshkentdagi Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida, nusxasi esa Termiz arxeologiya muzeyida saqlanadi.