Jarqoʻton

Kashfiyot va tadqiqotlar

Jarqoʻton Sherobod tumanida, tabiiy lyoss tepaligida joylashgan. Uni 1973-yilda Sh. R. Pidayev va V. N. Pilipko kashf etgan. Oʻsha yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti ekspeditsiyasi A. A. Asqarov rahbarligida oʻrgana boshlagan. 1994–2003-yillarda bu yerda D. Xuff va Sh. Shaydullayev boshchiligidagi oʻzbek-nemis ekspeditsiyasi ishlagan, keyinroq boshqa xalqaro guruhlar ham tadqiqotlarni davom ettirgan.

Nomi “jar” (soy, jarlik) va “qoʻton” (mol qamaladigan joy) soʻzlaridan olingan. Turli tadqiqotchilar Jarqoʻtonni “shaharsimon manzilgoh”, “ilk shahar” deb ataydi.

Tuzilishi

Yodgorlikning umumiy maydoni 100 gektardan ortiq. Bustonsoyning chap qirgʻogʻida toʻrtta manzilgoh (Jarqoʻton 1–4), oʻng qirgʻogʻida beshta qabriston (Boʻston 1–5) joylashgan. Majmua ark, saroy, ibodatxona, asosiy turar joy qismi va unga tutash ulkan qabristondan iborat. Shimoli-gʻarbdagi 3 gektarlik ark qalinligi 1,5 metrgacha boʻlgan xom gʻisht devor bilan oʻralgan, uning ichida saroy va turar joy mavzelari boʻlgan.

Ibodatxona majmuasida olov kulti va marosim ichimliklari bilan bogʻliq qurbongoh topilgan. Shu sababli ayrim olimlar Jarqoʻtonni zardushtiylik sivilizatsiyasining salaflaridan biri deb hisoblaydi. Iqtisodning asosini sugʻorma dehqonchilik tashkil etgan, mil. avv. II ming yillik oxiriga kelib chorvachilik roli ortgan, hunarmandchilik rivojlangan.