Zarautsoy qoya rasmlari

Kashfiyot

Zarautsoy — Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmogʻi Koʻhitang togʻlaridagi dara, Sherobod tumanida, Termizdan taxminan 100 kilometr uzoqlikda. Bu yerdagi qoya rasmlarini 1939-yilda ovchi I. F. Lamayev topib, Surxondaryo viloyat oʻlkashunoslik muzeyi direktori G. V. Parfyonovga xabar bergan. Parfyonov 1940–1945-yillarda rasmlarni oʻrganib, batafsil tavsif tuzgan. 1950-yilda bu tadqiqotlarda qatnashgan A. Yu. Roginskayaning kitobi chop etilgan, 1964-yilda A. A. Formozov, keyinroq boshqa olimlar ham ularni oʻrgangan. Dara bugun Surxon davlat qoʻriqxonasi hududida joylashgan.

Rasmlar

Rasmlar qoya ostidagi soyabonlar, toʻkchalar va kichik grotlarda, ohak qatlami ustiga qizil oxra bilan chizilgan. Grotda uch guruh kompozitsiya ajratiladi va ularning barchasi sehrli ov sahnalari bilan bogʻliq: qush qiyofasidagi niqoblangan ovchilarning yovvoyi buqalarni ovlashi, jayronlarni ovlash — ulardan biriga oʻq yoki nayza tekkan — va burama shoxli echkilarni ovlash. Hayvonlar realistik, yon tomondan, odamlar esa sxematik, qoʻngʻiroqsimon kiyimda tasvirlangan; ayrimlarining boshi qush boshiga oʻxshaydi. Odamlar bilan buqa orasida dumli odamsimon mavjudotlar chizilgan — ular ovchilarga yordam beruvchi afsonaviy “hayvonlar egalari” boʻlishi mumkin.

Barcha tasvirlar bitta boʻyoq — tabiiy oxraning bir necha tusi bilan ishlangan, oʻlchami 4 dan 20 santimetrgacha. Rasmlarning yoshi haqida olimlar bir fikrda emas: kamon va xonakilashtirilgan itlar tasvirlangani ularni paleolitdan keyinroq — mezolit yoki neolitga oid deb hisoblashga asos beradi. Keyingi davrlarga oid ayrim rasmlar va arabcha yozuvlar ham bor.