Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Xorazm
Lazgi
Xorazmning olovli xalq kuyi va raqsi: tabiat tovushlari, sevgi va quvonchni ifodalaydi, 2019-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Raqsdagi hayot
Lazgi — Xorazm xalq kuyi va raqsi. Uning harakatlari atrof-tabiat tovushlari va hodisalarini, sevgi va baxt tuygʻularini aks ettiradi. Erkaklar raqsi jangovar va qahramonona, ayollar raqsi lirik va hazilomuz boʻladi. Lazgi sekin, ohista boshlanib, borgan sari tezlashadi; ijro paytida sozandalar, xonandalar va raqqoslar yagona ritmda harakat qiladi, qoʻshiq matnlari esa sevgi va mehrni ulugʻlaydi.
Xorazmdagi Tuproqqalʼa arxeologik yodgorligidagi rasmlarda raqs tasvirlari uchraydi — bu Lazgining asrlar osha ildizi borligidan dalolat. Tamaraxonim, Mukarrama Turgʻunboyeva va Gavhar Matyoqubova kabi raqqosalar Xorazm raqslarini jahon sahnasiga olib chiqqan.
Qayerda koʻrish
2019-yilda «Xorazm raqsi — Lazgi» YUNESKOning Reprezentativ roʻyxatiga kiritildi. Lazgi ikki shaklda yashaydi: sahnaviy — bayram va sayllarda, va improvizatsiyali — toʻy va oilaviy davralarda; uning kuyi shunday jozibaliki, tomoshabinlar ham oʻzlari raqsga tushib ketadi. Xivada 2022-yildan har ikki yilda 25–30-aprel kunlari Xalqaro «Lazgi» raqs festivali oʻtadi (uchinchisi 2026-yilda boʻlib oʻtdi). Kechqurun Ichan-Qalʼadagi folklor dasturlarida ham lazgini koʻrish mumkin.
Manbalar (4)
Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Fargʻona, Andijon +3
Askiya — soʻz oʻyini sanʼati
Fargʻona vodiysi va Toshkentda shakllangan hozirjavoblik bellashuvi: ikki yoki undan ortiq askiyachi bir mavzu atrofida soʻz oʻyini bilan tortishadi.