Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Ramazon va iftorlik
Roʻza oyi: saharlik va iftorlik, qoʻni-qoʻshni va doʻstlar bilan ogʻiz ochish, dasturxondagi nisholda; iftor anʼanalari 2023-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Ogʻiz ochish
Ramazon — hijriy taqvimning toʻqqizinchi oyi, musulmonlar tongdan quyosh botguncha roʻza tutadi. Tong otishidan oldin saharlik qilinadi, kechqurun esa oila, qoʻni-qoʻshni va doʻstlar iftorlikka — ogʻiz ochishga yigʻiladi: roʻza xurmo yoki suv bilan ochiladi, keyin choy, non, shoʻrva va osh tortiladi. Iftor dasturxonining sevimli shirinligi — oppoq nisholda.
2023-yilda «Iftor va uning ijtimoiy-madaniy anʼanalari» Oʻzbekiston, Ozarbayjon, Eron va Turkiyaning qoʻshma nominatsiyasi bilan YUNESKO roʻyxatiga kiritildi. Iftorlik oilaviy va jamoaviy aloqalarni mustahkamlaydi, saxovat va mehmondoʻstlikni ifodalaydi.
Sayohatchiga
Ramazon hijriy taqvim boʻyicha har yili taxminan 11 kun oldinga suriladi; oy yakunida Ramazon hayiti nishonlanadi (sanalar haqida «Ramazon hayiti» maqolamizda). Oʻzbekistonda roʻza oyida restoran va kafelar odatdagidek ishlaydi, lekin masjid va ziyoratgohlar yonida kunduzi ovqatlanish va chekishdan tiyilgan maʼqul. Kechqurun choyxona va mahallalarda iftor dasturxonlari yoziladi — taklif qilinsangiz, bu mahalliy hayotni koʻrish uchun noyob imkoniyat.
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Xorazm
Lazgi
Xorazmning olovli xalq kuyi va raqsi: tabiat tovushlari, sevgi va quvonchni ifodalaydi, 2019-yildan YUNESKO roʻyxatida.