Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Nasriddin Afandi latifalari
Hozirjavob, adolatparvar xalq qahramoni Xoʻja Nasriddin haqidagi latifalar: ularni aytish anʼanasi 2022-yildan yetti davlatning umumiy YUNESKO merosi.
Xalq qahramoni
Afandi — turkiy xalqlar ogʻzaki ijodidagi obraz: oʻzbeklarda Nasriddin Afandi, turklarda Xoja Nasriddin, qozoqlarda Xoʻja Nosir, ozarbayjonlarda Mulla Nasriddin. Latifalarda u mard, toʻgʻrisoʻz, adolatni ulugʻlovchi, kambagʻal va bechoralarning homiysi sifatida gavdalanadi; adolatsiz amaldorlar, qozilar va soʻzi ishiga toʻgʻri kelmaydiganlar ustidan yengil mutoyiba yoki achchiq hajv bilan kuladi.
Latifalar kutilmagan yechim, absurd va hozirjavoblikka quriladi: hikoyachi murakkab vaziyatdan doim soʻz kuchi bilan gʻolib chiqadi. Ular maqol va iboralarga aylangan, suhbatni boyitish, fikrni isbotlash yoki vaziyatni tushuntirish uchun ishlatiladi.
YUNESKO va Buxoro
2022-yilda «Nasriddin latifalarini aytish anʼanasi» Ozarbayjon, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkiya, Turkmaniston va Oʻzbekistonning qoʻshma nominatsiyasi bilan YUNESKO roʻyxatiga kiritildi. Oʻzbekistonda Afandi haqida kitoblar, filmlar («Nasriddin Buxoroda» va boshqalar), operetta va musiqali komediyalar yaratilgan. Buxoroda, Labi hovuz yonida eshakka mingan Nasriddin Afandining haykali turadi — shaharning eng sevimli suratga tushish joylaridan biri.
Manbalar (2)
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Anʼana · Xorazm
Lazgi
Xorazmning olovli xalq kuyi va raqsi: tabiat tovushlari, sevgi va quvonchni ifodalaydi, 2019-yildan YUNESKO roʻyxatida.