Labi Hovuz ansambli

Nomi va tarkibi

«Labi hovuz» forscha «hovuz labida» degan maʼnoni anglatadi. Ansambl markazidagi hovuz atrofida uch yirik bino joylashgan: shimolda 1568–1569 yillarda qurilgan Koʻkaldosh madrasasi, gʻarbda 1619–1620 yillardagi Nodir Devonbegi xonaqohi va sharqda 1622–1623 yillarda qurilgan Nodir Devonbegi madrasasi. Xonaqoh va madrasa hovuzning ikki tomonida yuzma-yuz turib, «qoʻsh» hosil qiladi. Ansamblning umumiy oʻlchami taxminan 150×200 metr.

Oʻrta asrlarda bu yer gavjum savdo maydoni boʻlgan: savdo toqlari bilan bosh savdo koʻchasi yaqin joylashgan, zich qurilgan shaharda esa ochiq maydonlar kam edi. Hovuz Shohrud kanalidan suv olgan.

Tarixi

Maydondagi eng qadimgi bino — Koʻkaldosh madrasasi. Uni Abdullaxon II ning emikdosh akasi va yaqin safdoshi Qulbobo Koʻkaldosh qurdirgan; bu Oʻrta Osiyodagi eng katta madrasa hisoblanadi. XVII asr boshida Ashtarxoniy Imomqulixon vaziri Nodir Devonbegi maydonni qayta tuzib, hovuz qazdirgan va uning boʻyida xonaqoh qurdirgan. 1622–1623 yillarda u maydonning sharqida karvonsaroy barpo ettirgan, keyinchalik bino madrasaga aylantirilgan.

XX asrda Buxorodagi koʻplab hovuzlar kasallik manbai sifatida koʻmib tashlangan. Labi Hovuz saqlanib qolgan, garchi bir muddat suvsiz qolgan boʻlsa-da: 1950-yillarda yaqin atrofdagi yongʻinni oʻchirishga suv yetmagani sababli hovuz yana toʻldirilgan, uning atrofiga esa favvora quvuri oʻtkazilgan.

Bugun

Hovuz atrofidagi qari tut daraxtlari soyasida choyxonalar va restoran terassalari joylashgan, kechqurun maydon sayyohlar va buxoroliklar bilan toʻladi. Hovuzning gʻarbiy tomonida eshakka minib turgan Xoʻja Nasriddin Afandi haykali bor — u Buxoroning eng koʻp suratga olinadigan joylaridan biri.

Koʻkaldosh madrasasida hunarmandlar ustaxonalari va Buxoro adabiyoti tarixi muzeyi ishlaydi, Nodir Devonbegi madrasasi hovlisida kechqurunlari koʻpincha folklor dasturlari oʻtkaziladi. Maydondan Toqi Sarrofon, Magʻoki Attori masjidi va eski yahudiy mahallasiga bir necha daqiqada yetib borish mumkin.

Bilasizmi?

Rivoyatga koʻra, Nodir Devonbegi hovuz qazdirmoqchi boʻlgan yer bir kampirga tegishli boʻlgan va u uni sotishga koʻnmagan. Shunda vazir uyning tagidan ariq qazdirib, yerni yuvdirgani va kampir oxiri rozi boʻlgani hikoya qilinadi.

Nodir Devonbegi madrasasi peshtoqidagi mozaikada quyosh tomon uchayotgan ikki afsonaviy qush — semurgʻ va oq ohular tasvirlangan; islom meʼmorchiligida jonli mavjudot tasviri kam uchraydi.