Magʻoki Attori masjidi

Tarixi

Masjid shahriston bilan Shohrud kanali oraligʻida, islomgacha davrdan 1930-yillargacha ishlab kelgan bozorlar hududida joylashgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, bu yerda avval otashparastlar ibodatxonasi boʻlgan, keyin u masjidga moslashtirilgan. Bino 937-yildagi katta yongʻinda yonib ketgan va uzoq vaqt xaroba holida turgan, keyinchalik pishiq gʻishtdan qayta qurilgan.

Masjid nomi koʻp marta oʻzgargan: IX–XIII asrlarda u Moh (Oy) deb atalgan — yaqinida shu nomli bozor boʻlgan; XVI asrda «Magʻoki Attori» — «attorlar chuquri», XVII asrda esa Magʻoki Koʻrpa masjidi bilan adashtirmaslik uchun «Magʻoki kuhna» (eski Magʻok) deb yuritilgan. 1930-yillarda V. A. Shishkin bu yerda keng qazishmalar olib borgan.

Meʼmorchiligi va muzey

XII asrga oid janubiy peshtoq oʻymakor ganch va naqshli gʻisht terimi bilan bezatilgan — bu Buxorodagi eng nafis dekor namunalaridan biri. Gumbazlar va sharqiy peshtoq XVI asrda qayta qurilganida qoʻshilgan. Masjidga koʻchadan zinapoyalar orqali pastga tushiladi: atrofdagi madaniy qatlam asrlar davomida shuncha koʻtarilgan.

1991-yildan masjidda gilam muzeyi ishlaydi: XVIII–XX asrlarga oid oʻzbek, turkman, fors, qozoq va arman gilamlari, palos va xurjunlar namoyish etiladi.

Bilasizmi?

Rivoyatga koʻra, Buxoroda birinchi sinagoga qurilgunga qadar yahudiylar ham shu masjidda ibodat qilgan: baʼzi manbalar ular musulmonlar bilan bir vaqtda, boshqalari esa musulmonlardan keyin ibodat qilgan deb yozadi.