Hunar · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq oʻtovi va kigiz
Yogʻoch panjara va kigizdan bir necha soatda tiklanadigan koʻchma uy: qoraqalpoq oʻtovini yasash mahorati 2025-yilda YUNESKO roʻyxatiga kirdi.
Hunar · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq zargarligi
Qoraqalpoq ayollarining ogʻir kumush taqinchoqlari: kelinning koʻkrak bezagi, burun halqasi, oy shaklidagi broshlar va koʻz tegishidan asraydigan tumorlar.
Surat: Embergenov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Kumush va maqom
Kumush taqinchoqlar qoraqalpoq ayollari libosining ajralmas qismi boʻlgan va jamiyatning barcha qatlamlarida taqilgan. Badavlat oilalar zargardan butun toʻplam buyurtma qilgan, kambagʻalroqlar esa bir-ikki oddiyroq buyum bilan cheklangan — chunki taqinchoqning himoya kuchiga ishonilgan: masalan, tumor koʻz tegishini qaytaradi, deb hisoblangan. Taqinchoq ayolning ijtimoiy mavqeini, yoshi va oilaviy holatini ham bildirgan.
XIX asrda qoraqalpoq zargarligining choʻqqisi — kelinning «sáwkele» bosh kiyimi boʻlgan: eng nodir va qimmatbaho buyum. Kelin libosida burun halqasi («árebek»), osma ziraklar va katta koʻkrak bezagi («háykel») boʻlgan; imkoni boʻlmasa, oy shaklidagi kumush brosh — «ayshıq» taqilgan. «Ay» qoraqalpoqcha oy degani; ayshıqning oʻrtasiga koʻpincha aqiq yoki rangli shisha qadalgan.
Qayerda koʻrish
Qoraqalpoq taqinchoqlari qoʻshni koʻchmanchi xalqlar — qozoq va turkmanlarnikiga yaqin, oʻtroq xorazmlik oʻzbeklarnikidan esa ancha farq qiladi. XX asr boshida fabrika mollari va qolipda bosish usuli anʼanaviy zarb texnikasini siqib chiqardi, 1930-yillar oxiriga kelib koʻp buyumlar taqilmay qoldi. Bugun eng yaxshi namunalarni Nukusdagi I. V. Savitskiy nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyi va Nukus oʻlkashunoslik muzeyida koʻrish mumkin; muzeyda qoraqalpoq xalq amaliy sanʼatiga alohida zallar ajratilgan.
Manbalar (2)
Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.