I. V. Savitskiy nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat sanʼat muzeyi

Muzey qanday paydo boʻldi

Rus rassomi, arxeolog va kolleksioner Igor Savitskiy Qoraqalpogʻistonga ilk bor 1950-yilda Sergey Tolstov boshchiligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi tarkibida kelgan. Keyinchalik u Nukusga koʻchib, qoraqalpoq zargarlik buyumlari, gilamlar, tangalar, kiyim-kechak va boshqa narsalarni toʻplay boshladi. Savitskiy respublika rahbariyatini Nukusda davlat muzeyi ochish zarurligiga ishontirdi va 1966-yilda ochilgan muzeyning birinchi direktori boʻldi.

Dastlab muzeyda Qoraqalpogʻiston arxeologik topilmalari, jumladan Xorazm qalʼalaridan chiqqan buyumlar, antik haykallar nusxalari va xalq amaliy sanʼati namoyish etilgan. Eksponatlarning aksariyatini Savitskiyning oʻzi toʻplagan. U yangi avlod qoraqalpoq rassomlarini ilhomlantirish uchun Markaziy Osiyo rassomlari asarlarini, shuningdek, bu yerda ishlagan yoki Sharqdan taʼsirlangan rus rassomlarining ishlarini sotib ola boshladi.

Taqiqlangan avangard

1930-yillarda Stalin davrida «yot» deb taqiqlangan konstruktivizm, kubizm, futurizm va neoprimitivizm asarlari Savitskiy uchun alohida qadrli edi. U ularni rassomlarning oilalaridan, ustaxonalardan va omborlardan Moskva va boshqa shaharlardan qidirib topib, Nukusga olib kelgan. Qoraqalpogʻiston rahbariyati uning ishidan maʼlum darajada xabardor boʻlsa-da, toʻsqinlik qilmagan; shaharning poytaxtlardan uzoqligi kolleksiyaning omon qolishiga yordam bergan. Toʻplangan asarlarning katta qismi uzoq yillar namoyish etilmagan va uning haqiqiy ahamiyati Savitskiy vafotidan (1984) keyin, qayta qurish va mustaqillik yillarida maʼlum boʻldi.

Bugun muzeyda 10 mingga yaqin avangard asari saqlanadi — bu Sankt-Peterburgdagi Rus muzeyidan keyingi eng yirik kolleksiya. Bu yerda «oʻzbek avangardining otasi» Aleksandr Volkovning yuzga yaqin rasmi, Ural Tansiqboyev, Nikolay Tarasov, Stavrovskiy asarlari bor. Vladimir Lisenkoning saqlanib qolgan barcha maʼlum ishlari, shu jumladan muzey ramziga aylangan «Buqa» kartinasi shu yerda. Kolleksiyadagi koʻplab mualliflar qatagʻonga uchragan; ularning asarlari yoʻq qilinishi kerak edi, ammo Savitskiy ularni saqlab qoldi.

Kolleksiya va binolar

Muzey fondlarida jami 82 mingdan ortiq eksponat bor. Avangarddan tashqari bu yerda qadimgi Xorazmning moddiy va badiiy madaniyati (mil. avv. III asrdan boshlab), qoraqalpoqlarning xalq amaliy sanʼati — zargarlik buyumlari, kashtalar, gilamlar, kiyimlar, shuningdek, Qoraqalpogʻiston milliy rangtasvir maktabi namoyish etiladi. 2003-yilda muzey uchun yangi bino qurilgan, keyinchalik majmuaga yana ikki bino — koʻrgazma zallari va maxsus fond-arxiv qoʻshilgan.

Savitskiydan keyin muzeyga 1984–2015-yillarda Marinika Babanazarova rahbarlik qildi va kolleksiyani Fransiya, Germaniya, Rossiya va AQShdagi koʻrgazmalarda tanitdi. Muzey tarixi haqida «The Desert of Forbidden Art» («Taqiqlangan sanʼat choʻli») hujjatli filmi suratga olingan.