Arxeologiya · Xoʻjayli tumani

Gʻovur qalʼa (Mizdaxqon)

Mizdaxqon majmuasining janubidagi qadimiy qalʼa xarobasi: qalin paxsa devorlar, ark qoldiqlari, otashkada va saroy izlari. Eng qadimgi qatlamlari antik davrga oid, 1221-yilda moʻgʻullar vayron qilgan.

Qadimgi davrmil. avv. IV asr – XIII asr30 daqiqa1 daqiqada oʻqiladi

Surat: Azotochka · CC0 · Wikimedia Commons

Tarixi

Gʻovur (Gabr) qalʼa nomi arabcha «kofir» yoki forscha «gabr» — musulmon boʻlmaganlar, ayniqsa otashparastlar soʻzi bilan bogʻlanadi; bu nom VII–VIII asrlarda, arablar Movarounnahrni bosib olgan davrda paydo boʻlgan boʻlishi mumkin. Qalʼadagi eng qadimiy inshootlar mil. avv. IV asrga oid deb hisoblanadi. IX–XI asrlarda shahar sezilarli darajada oʻsib, mustahkam ark qurilgan. 1221-yilda Xorazmshohlar davlatiga qarshi moʻgʻullar yurishi paytida qalʼa vayron qilingan va shundan beri xaroba holida.

Bugun qalin paxsa devorlarning qoldiqlari va ichki inshootlar tarhi koʻrinib turadi; devorlar ichida ikki muhim bino — otashkada va saroy xarobalari aniqlangan. Qalʼani sovet arxeologlari oʻrgangan, hozir hududga kirish erkin.

Nima koʻrish mumkin

Qalʼa tepaligidan qoʻshni nekropol, Mazlumxon Suluv maqbarasi va Xoʻjayli atrofidagi dalalar yaxshi koʻrinadi. Mizdaxqon nekropoli bilan birgalikda koʻrilsa, bu yerda ming yillar davomida zardushtiylik va islom anʼanalari qanday almashganini tasavvur qilish oson boʻladi.

Shuni yodda tutish kerakki, Qoraqalpogʻistonda «Gʻovur qalʼa» nomli boshqa yodgorlik ham bor — u Sulton Uvays togʻlari etagida, Amudaryo boʻyida joylashgan. Bu sahifa Mizdaxqon yonidagi qalʼa haqida.