Mazlumxon Suluv maqbarasi

Meʼmorchiligi

Maqbara besh xonadan iborat va uning asosiy qismi yer ostida joylashgan. Yarmigacha koʻmilgan ravoqdan zinali yoʻlak orqali pastga tushiladi; yoʻlak oʻrtasida gumbazli kichik dahliz bor. Zinadan 7,4 × 7,5 metrli katta xonaga kiriladi, uning sharqiy va shimoliy ravoqlarida sagʻanalar joylashgan. Sagʻanalar XIII–XIV asrlarga xos quyma koshinlar bilan bezatilgan, naqshlar orasida falsafiy mazmundagi forscha sheʼrlar bitilgan. Gumbaz darchalaridagi ganch panjaralarga qabariq dumaloq shishalar oʻrnatilgan, katta xona sahnidagi supa esa havorang va oq koshinlardan girih naqshi bilan qoplangan.

Tangalarga koʻra, maqbara XIV asrning birinchi yarmida, Oltin Oʻrda davrida Xorazm savdo shaharlari gullagan paytda qurilgan. Uni 1928–1929-yillarda A. Yu. Yakubovskiy tadqiq qilgan, yozuvlarni sharqshunos A. A. Nekrasov tarjima qilgan.

Afsona

Rivoyatga koʻra, Xorazm hukmdorlaridan biri qizi Mazlumxonni kim gʻayrioddiy narsa yaratsa, oʻshanga berishni vaʼda qilgan. Yigitlardan biri yer ostida bino qurib, gumbazini yer ustida qoldirgan. Hukmdor esa undan muhabbatini isbotlash uchun hali bitmagan gumbazdan oʻzini tashlashni talab qilgan va yigit halok boʻlgan. Maqbaradagi ikki qabrni Mazlum va uning sevgilisiga nisbat berishadi; yozuvlar toʻliq saqlanmagani uchun bu yerda aslida kimlar dafn etilgani nomaʼlum.