Hunar · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq zargarligi
Qoraqalpoq ayollarining ogʻir kumush taqinchoqlari: kelinning koʻkrak bezagi, burun halqasi, oy shaklidagi broshlar va koʻz tegishidan asraydigan tumorlar.
Hunar · Qoraqalpogʻiston
Qoraqalpoq oʻtovi va kigiz
Yogʻoch panjara va kigizdan bir necha soatda tiklanadigan koʻchma uy: qoraqalpoq oʻtovini yasash mahorati 2025-yilda YUNESKO roʻyxatiga kirdi.
Surat: Jean Housen · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Erkaklar va ayollar mehnati
Oʻtov — koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi xalqlarning koʻchma uyi: aylana panjara devor va gumbazsimon tepa yogʻoch qismlardan yasaladi, ustidan kigiz yopilib, arqonlar bilan bogʻlanadi, shuning uchun «kigiz uy» ham deyiladi. Oʻrtasida oʻchoq boʻladi, ichi ayollar va erkaklar qismiga boʻlinadi. «Oʻtov» soʻzi koʻpincha yangi oq kigiz bilan qoplanib, kelinchaklar uchun tiklangan uyga nisbatan ishlatilgan.
YUNESKO taʼrificha, yogʻoch karkasni va yogʻoch, charm, suyak, metall detallarni erkaklar va ularning shogirdlari qoʻlda yasaydi; ichki bezak va tashqi qoplamani esa ayollar toʻqish, yigirish, oʻrish, kigiz bosish va kashta tikish orqali tayyorlaydi.
Meros va bugun
2025-yilda «Qirgʻiz, qozoq va qoraqalpoq oʻtovlarini yasash boʻyicha anʼanaviy bilim va koʻnikmalar» YUNESKOning Reprezentativ roʻyxatiga kiritildi. Oʻtov oilada ota-onadan bolalarga oʻtadigan muqaddas meros hisoblanadi: toʻy, tugʻilish va motam marosimlari ham unda oʻtkazilgan. Oʻzbekiston anʼanaviy kigiz bosish sanʼatini ham YUNESKOga nomzod qilib koʻrsatgan (2026, qaror hali qabul qilinmagan). Bugun Qoraqalpogʻiston va Navoiy viloyatining choʻl hududlaridagi oʻtov lagerlarida tunab, oʻtov hayotini oʻz koʻzingiz bilan koʻrishingiz mumkin.
Manbalar (3)
Suratlar
Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.