Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Umummilliy
Naqqoshlik, tazhib va miniatura
Naqsh chizish, kitob sahifalarini oltin bilan bezash va kichik tasviriy lavhalar sanʼati; miniatura (2020) va tazhib (2023) YUNESKO roʻyxatida.
Surat: Ayqironlik · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Naqqosh — barcha hunarlar uchun
Naqqoshlik — amaliy sanʼatning qadimiy turi, naqsh yaratish kasbi. Naqqosh usta naqsh mujassamotini qogʻoz yoki matoga chizadi, andoza (axta) tayyorlaydi; girih va islimiy kabi murakkab naqshlar shu andozalar orqali meʼmorlik, gilamchilik, kashtadoʻzlik, kandakorlik va boshqa hunarlarga oʻtadi. Shuning uchun bir xil naqshni masjid shiftida ham, soʻzanada ham, mis laganda ham uchratish mumkin.
Tazhib — qoʻlyozma, xattotlik va miniatura sahifalarini oltin varaq yoki oltin boʻyoq va tabiiy ranglar bilan bezash sanʼati; u 2023-yilda Ozarbayjon, Eron, Tojikiston, Turkiya va Oʻzbekistonning qoʻshma nominatsiyasi sifatida YUNESKO roʻyxatiga kirdi.
Miniatura
Miniatura — kitob sahifasi, papye-mashe, gilam, devor yoki sopolga ishlanadigan kichik tasviriy lavha; unda figuralarning kattaligi ularning ahamiyatiga qarab belgilanadi. «Miniatura sanʼati» 2020-yilda Ozarbayjon, Eron, Turkiya va Oʻzbekistonning qoʻshma nominatsiyasi sifatida YUNESKO roʻyxatiga kiritildi. Temuriylar davrida Hirotda Kamoliddin Behzod (taxm. 1455/1460–1535) bu sanʼatni choʻqqiga olib chiqqan va Oʻzbekistonda u alohida hurmatga sazovor. XX asrda Chingiz Ahmarov Navoiy asarlariga bagʻishlab Toshkentdagi Navoiy teatri devorlariga miniatura uslubida rasmlar ishlagan. Bugun Buxoro, Samarqand va Toshkentda miniatyurachilar ustaxonalari ishlaydi.
Suratlar
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.
Hunar · Navoiy
Nurota soʻzanasi
Navoiy viloyatidagi Nurotaning kashtalari: och asosda chinnigul, sapsargul, gʻoʻza guli va olcha butalari jonli tasvirlanadi, markazda sakkiz qirrali yulduz.