Anʼana · Fargʻona, Andijon +3
Askiya — soʻz oʻyini sanʼati
Fargʻona vodiysi va Toshkentda shakllangan hozirjavoblik bellashuvi: ikki yoki undan ortiq askiyachi bir mavzu atrofida soʻz oʻyini bilan tortishadi.
Anʼana · Fargʻona, Andijon +1
Katta ashula
Fargʻona vodiysiga xos «katta ashula»: 2–5 hofiz cholgʻusiz, qoʻlidagi patnisga qarab baland pardalarda kuylaydigan murakkab ashula yoʻli; 2009-yildan YUNESKO roʻyxatida.
Patnis bilan kuylanadigan ashula
Katta ashula (patnusaki ashula) — Fargʻona vodiysiga xos oʻzbek anʼanaviy ashula yoʻli. Uni odatda ikki-besh nafar hamnafas hofiz cholgʻu joʻrligisiz, qoʻllariga patnis yoki likobcha ushlagan holda kuylaydi. Ijro koʻpincha yuqori pardalarda va keng nafasda boʻlib, murakkab uslubi bilan ajralib turadi.
Janr qadimiy marosim va mehnat qoʻshiqlari, marsiya va navhalar hamda aruz vaznidagi gʻazallarni oʻqish uslublari zaminida vujudga kelgan. Navoiy, Lutfiy, Mashrab, Muqimiy, Furqat, Miskin va boshqa shoirlarning gʻazallari kuylanadi; «Doʻstlar» (Navoiy), «Adashganman» (Muqimiy) kabi katta ashulalar xalq orasida mashhur.
Bugun
Katta ashula odatda katta yigʻinlar, sayllar va toʻylarda aytilgan; mavzulari sevgidan tortib olam va tabiat haqidagi falsafiy-irfoniy qarashlargacha. 2009-yilda YUNESKO uni Reprezentativ roʻyxatga kiritdi; u Fargʻona vodiysida yashovchi oʻzbek, tojik, uygʻur va boshqa xalqlar hamda qoʻshni mamlakatlarning ayrim hududlari uchun ham umumiy meros hisoblanadi. Janr ustozdan shogirdga ogʻzaki va qattiq taʼlim orqali oʻtadi. Uni vodiy toʻylarida, mahalliy festival va tanlovlarda tinglash mumkin.
Manbalar (2)
Anʼana · Umummilliy
Mehmondorchilik va dasturxon
«Mehmon otangdan ulugʻ»: mehmonni toʻrga oʻtqazish, hech qachon boʻsh turmaydigan dasturxon va nondan boshlanib duo bilan tugaydigan ziyofat odobi.
Anʼana · Umummilliy
Choy madaniyati va choyxona
Koʻk choyni «qaytarib» damlash, piyolani yarimtagina quyish va mahallaning yuragi — choyxona: oʻzbek kunining boshlanishi va yakuni.
Anʼana · Umummilliy
Oʻzbek toʻyi
Sovchilikdan kelin salomgacha: oʻzbek nikoh toʻyi bir kunlik bazm emas, balki ikki oilani birlashtiradigan marosimlar silsilasi.
Anʼana · Umummilliy
Beshik toʻyi
Toʻngʻich farzand tugʻilganda chaqaloqni ilk bor beshikka belash marosimi: beshik va sovgʻalarni onaning qarindoshlari karnay-surnay bilan olib keladi.
Anʼana · Umummilliy
Mahalla
«Shahar ichidagi kichik shahar»: guzar, choyxona, masjid va oqsoqol atrofida yashaydigan qoʻni-qoʻshnichilik jamoasi — oʻzbek hayotining asosiy halqasi.
Anʼana · Umummilliy
Hashar
Qoʻni-qoʻshnilarning begʻaraz jamoaviy mehnati: kanal qazishdan uy qurishgacha, bugun esa bayramlar oldidan mahallani obodonlashtirish.
Anʼana · Umummilliy
Navroʻz urf-odatlari
Bahorgi kun-tun tengligi bayrami: hashar va yangi kiyimlar, tun boʻyi pishiriladigan sumalak, koʻk somsa, «Boychechak» qoʻshigʻi, kurash va koʻpkari.
Anʼana · Buxoro
Shashmaqom va maqom sanʼati
«Olti maqom» — Buxoroda shakllangan mumtoz cholgʻu va ashula turkumi; 2008-yildan Oʻzbekiston va Tojikistonning qoʻshma YUNESKO merosi.
Anʼana · Surxondaryo, Qashqadaryo +2
Baxshichilik
Xalq dostonlarini doʻmbira, qobiz yoki dutor joʻrligida yoddan kuylash sanʼati: «Alpomish» va «Goʻroʻgʻli» ijrochilari; 2021-yildan YUNESKO roʻyxatida.