Hunar · Fargʻona
Rishton kulolchiligi
Fargʻona vodiysidagi Rishtonning moviy-feruzarang sopollari: oʻsimlik kulidan olinadigan «ishqor» sir va mahalliy qizil loy bilan mashhur.
Hunar · Umummilliy
Misgarlik va kandakorlik
Mis va jez idishlarga naqsh oʻyish sanʼati: XIX asrda Buxoro, Samarqand, Xiva, Qoʻqon, Qarshi, Shahrisabz va Toshkentda alohida maktablar shakllangan.
Surat: Marat Nadjibaev · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Usullar va tarix
Kandakorlik — metall buyumlarga oʻyib, chizib naqsh va tasvir ishlash sanʼati. Ustalar kandakori (oʻyib, kesib), qolipaki (qolip yordamida), simkori (sim bilan) va shabaka (panjarasimon) usullarida ishlaydi; naqsh zamini poʻlat qalamlar bilan chuqur yoki sayoz oʻyiladi, baʼzan rangli lok bilan boʻyaladi. Oʻsimliksimon islimiy va handasiy girih naqshlari ustun, Temuriylar davrida bezak usullari ayniqsa koʻpaygan.
Arxeologik topilmalar — Fargʻona vodiysidan topilgan miloddan avvalgi VI–V asrlarga oid bronza qozon kabi — bu hunar bu yerda juda qadimiyligini koʻrsatadi.
Maktablar va bozor
XIX asr oxiriga kelib Fargʻona, Toshkent, Buxoro, Qarshi–Shahrisabz, Samarqand va Xorazm maktablari shakllangan. Fargʻona ustalari bogʻ va chamanzorlarni eslatuvchi nafis, sayoz naqshlarni, Buxoro ustalari baytlar bilan bezatilgan oʻrta hajmdagi buyumlarni, Samarqand ustalari shabaka usulini, Qarshi–Shahrisabz ustalari esa shisha va feruza koʻzlar qadashni afzal koʻrgan. Bugun choydish, qumgʻon, obdasta, lagan va laganchalarni Buxoroning savdo gumbazlari, Xivaning Ichan-Qalʼasi va Fargʻona vodiysi bozorlarida xarid qilish, ustaning ishini koʻrish mumkin.
Manbalar (2)
Suratlar
Hunar · Buxoro
Gʻijduvon kulolchiligi
Buxoro yaqinidagi Gʻijduvonning jigarrang, sariq va yashil sirli sopollari — Buxoro–Samarqand maktabining eng tanilgan markazi.
Hunar · Fargʻona
Margʻilon atlasi va adrasi
Margʻilonning abr usulida boʻyalgan ipak matolari: sof ipak atlas va ipak-ip aralash adras; YUNESKO ularni saqlash tajribasini namunali deb tan olgan.
Hunar · Buxoro
Buxoro zardoʻzligi
Baxmal va ipakka tilla va kumush ip bilan tikiladigan kashta — Buxoro amirligi saroyining sanʼati, bugun ham shaharning eng qimmatli hunari.
Hunar · Xorazm
Xiva yogʻoch oʻymakorligi
Ichan-Qalʼaning oʻymakor eshik va ustunlari: Xiva ustalari yogʻochni boʻyamaydi, faqat tabiiy moy bilan ishlov beradi; Juma masjidida 200 dan ortiq ustun bor.
Hunar · Namangan
Chust pichogʻi
Namangan viloyatidagi Chustning qoʻlda zarb qilinadigan pichoqlari: uchi biroz qayrilgan tigʻ, ustaning «imzo» tamgʻasi va bezakli gʻilof.
Hunar · Namangan
Chust doʻppisi va doʻppidoʻzlik
Toʻq yashil asosga oq qalampirnusxa tikilgan toʻrt qirrali Chust doʻppisi — oʻzbek milliy kiyimining eng taniqli belgisi; har voha doʻppisini oʻzicha bezaydi.
Hunar · Samarqand
Samarqand qogʻozi
IX–X asrlarda islom olamining eng sara yozuv materiali boʻlgan, XX asr oxirida Konigilda qayta tiklangan tut poʻstlogʻidan qogʻoz.
Hunar · Buxoro
Soʻzana va Buxoro kashtachiligi
Igna bilan «chizilgan» katta kashta pardalar — soʻzana; Buxoro maktabi deyarli butun matoni qoplaydigan nozik naqshlari va och asosdagi qizil-yashil ranglari bilan tanilgan.
Hunar · Navoiy
Nurota soʻzanasi
Navoiy viloyatidagi Nurotaning kashtalari: och asosda chinnigul, sapsargul, gʻoʻza guli va olcha butalari jonli tasvirlanadi, markazda sakkiz qirrali yulduz.