Kitob davlat geologiya qoʻriqxonasi

Qoʻriqxona haqida

Qoʻriqxona Kitob tumanida, Zarafshon tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlarida, dengiz sathidan 1300–2650 metr balandlikda, Qashqadaryo havzasining yuqori qismida joylashgan. U Oʻzbekiston hukumatining 1979-yil 22-martdagi qarori bilan tashkil etilgan, dastlab unga 3938 gektar maydon ajratilgan. Qoʻriqxona Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi tasarrufida.

Bu yerda oʻsimlik yoki hayvonot dunyosi emas, balki Yer tarixi muhofaza qilinadi: qoʻriqxona hududidagi togʻ jinslari kesmalarida yuz millionlab yil avval mavjud boʻlgan dengizda yashagan hayvonlar va oʻsimliklarning qoldiqlari saqlangan. Geologik jihatdan hudud Janubiy Tyan-Shanning gersin burmali inshootlari tarkibidagi Zarafshon-Oloy zonasining bir qismidir.

Zinzilban kesmasi

Qoʻriqxonaning eng mashhur obyekti — Zinzilban darasidagi kesma. Xalqaro stratigrafiya komissiyasining devon boʻyicha kichik komissiyasi 1989-yilda uni quyi devonning emss yarusi quyi chegarasi uchun Global stratotip kesma va nuqta (GSSP) sifatida tanlagan, 1996-yilda esa Xalqaro geologiya fanlari ittifoqi buni tasdiqlagan. Boshqacha aytganda, dunyo geologlari emss yarusining boshlanishini aynan shu yerdagi qatlamga qarab belgilaydi.

Shuning uchun Kitob qoʻriqxonasi paleontologlar va geologlar uchun xalqaro ahamiyatga ega. Oddiy sayyoh uchun esa bu — tik qoyalar, qatlam-qatlam ohaktoshlar va toshga aylangan chigʻanoqlar orasida tarixni “oʻqish” imkoniyati.

Taqqoslash uchun: devon davri taxminan 419 milliondan 359 million yil avvalgacha davom etgan, emss yarusi esa qariyb 407 million yil oldin boshlangan. Oʻsha davrda hozirgi togʻlar oʻrnida braxiopodlar, marjonlar va trilobitlar yashagan iliq dengiz boʻlgan.