Munchoqtepa va Balandtepa

Qadimiy Pop

Pop (manbalarda Bob) — Fargʻonaning arablar istilosi davridayoq tilga olingan qadimiy shaharlaridan biri. Uning xarobasi — Balandtepa — Sirdaryo sohilida joylashgan va ark, shahriston hamda raboddan iborat. «Qadimiy Pop» 2008-yil 18-yanvarda YuNESKO Butunjahon merosi dastlabki roʻyxatiga kiritilgan, bugun esa «Ipak yoʻllari: Fargʻona–Sirdaryo yoʻlagi» nominatsiyasi tarkibida.

Balandtepadan taxminan 30 metr narida, Sirdaryo boʻyidagi platoda Munchoqtepa joylashgan — bu shahar aholisining qabristoni. U 1980-yillarda tasodifan topilgan: qabrlardan koʻplab munchoq shodalari chiqqani uchun yodgorlik «munchoqli tepa» deb atalgan.

Yangi qazishmalar

2024-yil sentabridan Xitoy va Oʻzbekiston arxeologlari Munchoqtepada qoʻshma qazishmalar olib bormoqda. Ular oltita yangi qabr topdi: beshtasida bir-ikki kishi, kattasida esa kamida 24 kishi qamishdan yasalgan tobutlarda dafn etilgan. Dastlabki radiouglerod tahlili katta qabrlarni taxminan 400-yilga, kichiklarini 750-yilga sanaydi. Qabrlardan sopol idishlar, tangalar, bronza koʻzgular, ipak va munchoqlar chiqqan; 20 dan ortiq naqshli ipak boʻlagi suyaklarga yopishgan holda saqlangan — bu kiyim qoldiqlari. Munchoqtepada ipak birinchi marta 1987-yilda topilgan edi.

Topilmalar orasida oʻrtasi kvadrat teshikli dumaloq tangalar — Xitoy tangalari uslubidagi pullar bor; ulardan biri marhumning koʻkragida ip izi bilan topilgan, yaʼni marjon sifatida taqilgan. Qabrlar janubida tomonlari 8 metrga yaqin uy poydevori ochilgan, arxeologlar uni zardushtiylik bilan bogʻlash mumkin deb hisoblaydi. Bu topilmalar Fargʻona vodiysi Xitoy, Gʻarbiy Osiyo va Yevropa oʻrtasidagi Ipak yoʻlining muhim boʻgʻini boʻlganini tasdiqlaydi.