Shohimardon

Joylashuvi

Shohimardon — Fargʻona tumaniga qarashli, lekin har tomondan Qirgʻizistonning Botken viloyati (Qadamjoy tumani) bilan oʻralgan eksklav. Fargʻona shahridan taxminan 55 km janubda, Oloy tizmasining shimoliy yon bagʻrida, dengiz sathidan 1550 metr chamasi balandlikdagi vodiyda joylashgan. Eksklav maydoni 90 km² atrofida boʻlib, unda ikki qishloq — Shohimardon va Yordon bor; aholisining aksariyati oʻzbeklar.

Qishloq yonida Koʻksuv va Oqsuv daryolari qoʻshilib, Margʻilon tomon oquvchi Shohimardonsoyni hosil qiladi. Atrofni 2500 metrdan oshadigan choʻqqilar oʻrab turadi, yozda bu yerda vodiy jaziramasidan ancha salqin. Shohimardonsoyda faqat shu daryoga xos endemik baliq turi ham yashaydi.

Tarixi va ziyoratgoh

Nomi forschadan «erlar shohi» deb tarjima qilinadi va Hazrati Aliga ishora qiladi: musulmon rivoyatiga koʻra, Ali shu yerga kelgan va bu uning ehtimoliy qabrlaridan biri. Qishloq markazidagi maqbara va masjid 1822 va 1899-yillardagi kuchli zilzilalarda vayron boʻlgan; 1899-yilda maqbarani Rishton mingboshisi Shokirxon Mirzahidboyev oʻz mablagʻiga tiklatgan, qurilish materiallari Rishtondan keltirilgan. 1920-yillarda sovet hokimiyati maqbarani buzdi, mustaqillikdan soʻng u avvalgi qiyofasida qayta qurildi.

Shohimardon oʻzbek shoiri va dramaturgi Hamza Hakimzoda Niyoziy nomi bilan ham bogʻliq: u shu yerda yashab ijod qilgan va 1929-yilda diniy mutaassiblar qoʻlida halok boʻlgan. Sovet davrida qishloq Hamzaobod deb atalgan. Daryolar qoʻshilgan joydagi bogʻda Hamza maqbarasi va 1989-yilda uning 100 yilligiga bagʻishlab ochilgan muzey bor.

Koʻkkoʻl va dam olish

Shohimardondan taxminan 7 km janubi-sharqda Koʻkkoʻl (Qurbonkoʻl) joylashgan — 1766-yilgi zilzilalar natijasida hosil boʻlgan moviy togʻ koʻli; mahalliy aholi uning suvini muqaddas deb biladi. Koʻl Qirgʻiziston hududida, chegara nazorat postidan narida joylashgan, unga olib boradigan arqon yoʻl ham asosan Qirgʻiziston yerlaridan oʻtadi.

Sovet davrida Shohimardon Fargʻona vodiysi aholisining eng sevimli dam olish maskani boʻlib, bu yerda sanatoriylar va lagerlar ishlagan. Mustaqillikdan keyingi chegara muammolari tufayli sayyohlar oqimi kamaydi, koʻplab oromgohlar tashlandiq holga keldi, ammo hozir mahalliy aholi mehmon uylari ochmoqda. 2017-yil aprelidan Fargʻona–Shohimardon avtobus qatnovi qayta tiklangan.

Qanday borish

Shohimardonga yoʻl Vodildan Qirgʻiziston hududi orqali oʻtadi, shuning uchun safarda Oʻzbekiston–Qirgʻiziston chegarasini ikki marta kesib oʻtishga toʻgʻri keladi. Kirish tartibi yillar davomida bir necha bor oʻzgargan: 1999-yildan keyin Qirgʻiziston tomoni eksklavga kirishni bir martalik ruxsatnomalar bilan cheklagan edi, keyinchalik ikki davlat munosabatlari yaxshilanib, rejim yumshatildi. Xorijiy sayyohlar Qirgʻizistonga kirish huquqiga (viza yoki vizasiz rejim) ega boʻlishi va pasportni oʻzi bilan olishi shart. Safardan oldin amaldagi tartibni Fargʻonadagi turoperator yoki chegara xizmatidan aniqlang.