Hazorasp qalʼasi

Tarixi

Hazorasp nomi koʻpincha forscha «hazor asp» — «ming ot» deb izohlanadi; boshqa talqinlar ham bor. Arxeologlar shahar oʻrnida mil. avv. I ming yillikning birinchi yarmiga oid sopol buyumlar va burjli qalʼa devorlari qoldiqlarini topgan: devorlar oʻq shaklidagi shinaklar bilan kesilgan, toʻrtburchak pilastrlar va burjlar bilan mustahkamlangan. IX asr tarixchisi Tabariy Hazoraspni tilga oladi, X asr geografi Istaxriy esa katta kemalar suzgan Hazorasp kanali va daryo yaqinidagi shaharni tasvirlaydi. Muqaddasiy uni koʻp bozorli savdo shahri deb yozgan.

Shahar koʻp janglarni koʻrgan: 1017-yilda Mahmud Gʻaznaviy va Maʼmuniylar, 1147-yilda Saljuqiy Sanjar va xorazmshoh Otsiz qoʻshinlari shu yerda toʻqnashgan; moʻgʻullar bosqinida shahar vayron boʻlgan. Keyinchalik qayta tiklangan Hazorasp XVIII–XIX asrlarda Xivadan keyingi ikkinchi muhim shahar boʻlib, unda xon merosxoʻrlaridan biri yashagan. 1873-yilda Xiva yurishi chogʻida shahar rus qoʻshinlari tomonidan egallangan. 2008-yilda Hazorasp UNESCO Butunjahon merosining dastlabki roʻyxatiga kiritilgan.

Bugun

Qalʼa devorlarining saqlangan qismlari Hazorasp shahri markazida, zamonaviy koʻchalar orasida koʻrinadi; devorlar bir necha bor qayta tiklangan. Bu yer Xivadan Toʻrtkoʻl va Elliq qalʼa tomon yoʻlda toʻxtash uchun qulay. Shahar yaqinidagi Muxomon qishlogʻida xalq orasida «Shohpir» deb ataladigan Muzrobshoh Xorazmiy maqbarasi bor.