Arxeologiya · Toʻrtkoʻl tumani
Qoʻyqirilgan qalʼa
Qadimgi Xorazmning doira shaklidagi ibodatxonasi
Arxeologiya · Toʻrtkoʻl tumani
Jonbos qalʼa
Mil. avv. IV asr — milodiy II asrga oid toʻrtburchak qalʼa-shaharcha: qoʻsh devorlar, shaxmat tartibidagi shinaklar, markaziy koʻcha oxirida otashkada va 300 dan ortiq uy qoldiqlari.
Tarixi va tuzilishi
Jonbos (Yonbosh) qalʼa Sulton Uvays togʻlarining janubi-sharqida joylashgan. Uni 1938–1939-yillarda Sergey Tolstov boshchiligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi tekshirgan. Qalʼa 200 × 170 metrli toʻgʻri toʻrtburchak tarhda boʻlib, xom gʻisht va paxsadan qurilgan qalin qoʻsh devorlar bilan oʻralgan. Devorlarning balandligi 10–11 metrgacha saqlangan, ular orasida kengligi 2,8 metrli yoʻlak boʻlgan, tashqi devorda esa shaxmat taxtasi tartibida ikki qator qiya shinaklar ochilgan.
Darvozadan boshlangan koʻcha qalʼani teng ikki qismga ajratgan, uning oxirida otashparastlar ibodatxonasi — otashkada xarobalari topilgan. Qalʼa ichida 300 dan ortiq uy va kichik hovlilar, sopol pishiriladigan xumdon ochilgan. Charxda yasalgan sifatli sopol idishlar, dastasining uchi arslon va boshqa jonivorlar shaklida ishlangan koʻzalar topilgan. Marjon-munchoqlar orasida Suriya, Misr va Shimoliy Qora dengiz boʻyi shaharlaridan keltirilganlari ham bor — bu qadimgi Xorazmning keng savdo aloqalaridan dalolat beradi. Milodiy II asrda qalʼa harobaga aylangan.
Qalʼa atrofida ancha qadimiy yodgorliklar ham bor: bu yerda tosh davriga oid Jonbos-4 manzilgohi topilgan boʻlib, u Xorazmdagi qadimgi ovchi va baliqchilar madaniyatini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.
