Guldursun qalʼa

Tarixi

Guldursun Xorazmning eng yirik qalʼalaridan biri: devorlarining umumiy uzunligi 1 km ga yaqin, ichki maydoni taxminan 6,4 gektar. Manbalarda uning ilk qatlamlari mil. avv. II–I asrlarga oid deb koʻrsatiladi; boshqa tadqiqotlarga koʻra, qalʼa VII–VIII asrlarda eskiroq istehkom poydevorida qurilgan. Milodiy V asrda nomaʼlum sabablarga koʻra vayron boʻlgan, XII asrning birinchi yarmida qayta tiklanib, Xorazmshohlar davlatining dasht chegarasidagi muhim tayanch nuqtasiga aylangan. Qalʼa toʻgʻri toʻrtburchak tarhli, burj va shinakli ikki qator paxsa devor bilan oʻralgan; ayrim joylarda xom gʻisht devorlar 15 metr balandlikkacha saqlangan.

XIII asr boshida qalʼa moʻgʻullar tomonidan butunlay vayron qilingan. Qazishmalarda turar joy qoldiqlari, sopol parchalari va mis tangalar topilgan.

Afsona

Rivoyatga koʻra, qalʼani dushmanlar uzoq qamal qilib ham ololmagan. Uni faqat malika Guldursun darvozani sevgan yigiti — qalmoq jangchisiga ochib berganidan keyin egallashgan. Afsonaning davomida qalʼa hukmdorining qizi xiyonati uchun ogʻir jazoga duch keladi; qalʼa esa shu malikaning nomini abadiy olib qolgan.

Qalʼa Ellikqalʼa tumanining janubiy qismida, Guldursun ovuli yaqinida joylashgan.