Tugunbuloq va Toshbuloq

Kashfiyot

Tugunbuloq va Toshbuloq — Turkiston tizmasining shimoliy yonbagʻrida, Zomin milliy bogʻiga yaqin joylashgan ikki oʻrta asr shahri xarobalari. 2024-yil oktabrida «Nature» jurnalida Sent-Luisdagi Vashington universiteti arxeologi Maykl Frachetti va Oʻzbekiston Milliy arxeologiya markazidan Farhod Maqsudov boshchiligidagi guruhning tadqiqoti eʼlon qilindi. Olimlar Markaziy Osiyoda birinchi marta dronga oʻrnatilgan lidar yordamida yodgorliklarni santimetrgacha aniqlikda xaritaga tushirgan. Loyiha Milliy Geografiya jamiyati koʻmagida amalga oshirilgan.

Shaharlar

Ikkala shahar dengiz sathidan 2000–2200 metr balandlikda — Machu-Pikchu bilan deyarli bir xil balandlikda joylashgan. Toshbuloq taxminan 12 gektar, Tugunbuloq esa 120 gektarni egallaydi va tadqiqotchilar fikricha oʻz davrining mintaqadagi eng yirik shaharlaridan biri boʻlgan. Lidar Tugunbuloqda 300 dan ortiq inshoot — kuzatuv minoralari, mudofaa devorlari, tor yoʻlaklar, maydonlar va markaziy qalʼani aniqlagan. Shaharlar VI–XI asrlarda yashagan.

Gipotezalar

Tadqiqotchilar shaharlar boyligini temir eritish bilan bogʻlaydi: togʻlar temir rudasiga boy, archazorlar esa pechlar uchun yoqilgʻi bergan. F. Maqsudov fikricha, Tugunbuloq aholisi oʻziga xos siyosiy va iqtisodiy madaniyatga ega koʻchmanchi chorvadorlar boʻlgan. Topilma togʻlarni Ipak yoʻli uchun toʻsiq emas, balki savdo va hunarmandchilik markazlari joylashgan hudud sifatida koʻrishga undaydi.