Zomin milliy bogʻi

Tarixi

Zomin togʻlarini ilmiy jihatdan birinchilardan boʻlib 1860-yillarda tabiatshunos Aleksey Fedchenko va uning rafiqasi, botanik Olga Fedchenko oʻrgangan, 1916-yilda Olga Knorring hudud florasini ilk bor tasvirlagan. 1926-yilda bu yerda 8500 gektarlik Gʻuralash qoʻriqxonasi tashkil etilgan — bu Oʻzbekistondagi eng qadimgi muhofaza hududlaridan biri. Hozirgi milliy bogʻ 1976-yilda qishki sport va sogʻlomlashtirish majmuasi sifatida tuzilgan, 1978-yilda «Oʻzbekiston xalq bogʻi» nomini olgan, 1993-yildan esa Zomin milliy bogʻi deb ataladi.

Bogʻ asosan Turkiston tizmasi va qisman Molguzar togʻlarida, 1000 metrdan 4000 metrdan ortiq balandliklargacha choʻzilgan. Umumiy maydoni 24,1 ming gektar; janubi-gʻarbda u Zomin davlat qoʻriqxonasi bilan tutashib, yagona tabiiy massivni hosil qiladi. Hududdan Zominsuv va Sangzor daryolari havzalari oʻtadi.

Tabiati

Bogʻ maydonining qariyb 55 foizini 2000–3000 metr balandlikdagi archazorlar egallaydi. Bu yerda archaning uch turi — Zarafshon (qora) archa, sovur archa va Turkiston archasi oʻsadi, 400 yoshdan oshgan daraxtlar ham uchraydi. Bahorda yonbagʻirlar lola va efemerlar bilan qoplanadi, kuzda qayin va butalar barglari tillarang tusga kiradi. Dorivor oʻsimliklarning 30 dan ortiq turi qayd etilgan.

Hayvonot dunyosi ham boy: oq tirnoqli ayiq, Turkiston silovsini, togʻ echkisi, toʻngʻiz yashaydi; qushlardan qora laylak, burgut va soqolli kalxat uchraydi, eng koʻp tarqalgani esa kaklik. Ularning koʻpchiligi Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Nimalar qilish mumkin

Eng mashhur joylardan biri — Choʻrtangi jarligi: kengligi 500, chuqurligi 450 metrga yetadigan dara tubida sharshara bor. Bogʻda piyoda yoʻllar, ot sayohatlari va qushlarni kuzatish uchun qulay joylar koʻp; tajribali alpinistlar bu yerdan Shaukartau va Tokalichuk choʻqqilariga chiqadi.

Bogʻ chekkasida sovet davrida qurilgan Zomin sihatgohi va soʻnggi yillarda barpo etilgan «Zomin» turistik-rekreatsion zonasi joylashgan: mehmonxonalar, 2102 metrlik kanat yoʻli va osma koʻprik shu yerda. Ular tunash va bogʻ boʻylab sayohatlarni tashkil qilish uchun qulay tayanch boʻladi.

Qanday borish

Eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Zomin shaharchasidan 20 km shimoldagi Dashtobod; Toshkent va Samarqand tomondan poyezdlar Jizzax orqali oʻtadi. Shaharchadan bogʻ va turistik zonagacha togʻ yoʻli bilan taksida yoki ekskursiya transportida boriladi. Yoʻl koʻp joyda tik va burilishli, qishda esa muz bosishi mumkin, shuning uchun tajribali haydovchi bilan yoʻlga chiqqan maʼqul.

Bilasizmi?

Salqin yozi va toza havosi uchun Zominni koʻpincha «Oʻzbek Shveysariyasi» deb atashadi. 2024-yilda «Zomin togʻlari» YuNESKO Butunjahon merosining dastlabki roʻyxatiga kiritilgan, unga milliy bogʻ va qoʻriqxona birga kiradi.