Zangiota majmuasi

Tarixi

Zangiota — Toshkent vohasidagi eng mashhur ziyoratgohlardan biri. Majmua nomini bergan shayxning asl ismi Oy Xoʻja ibn Toj Xoʻja boʻlib, manbalarga koʻra u XIII asrning birinchi yarmida shu qishloqda yashagan va Yassaviya tariqati shayxlaridan sanalgan. «Zangi ota» laqabi «qora ota» degan maʼnoni anglatadi. Shayx vafotidan keyin uning qabri xalq ziyoratgohiga aylangan, keyinroq yonida rafiqasi Anbar ona ham dafn etilgan.

Tadqiqotchilar maqbarani Amir Temur buyrugʻi bilan XIV asr oxirida qurilgan, bezak ishlari esa Mirzo Ulugʻbek davrida, XV asrning 20-yillarida yakunlangan deb hisoblaydi. Aniq qurilish yili boʻyicha manbalar biroz farq qiladi: baʼzilari 1380-yillarni, boshqalari 1390-yillarni koʻrsatadi. XVI–XVII asrlarda peshtoq va gumbazlar taʼmirlangan, 1832-yilda maqbara yoniga bir qavatli madrasa va namozgoh masjidi qoʻshilgan. 1870-yilda majmua yana taʼmirlanib, masjidning peshayvoni qurilgan; bezaklarni qoʻqonlik usta hoji Muhammad ishlagan.

Meʼmorchiligi

Maqbaraga ikki tomoni terakzor xiyobon orqali boriladi. Dastlab u toʻrt xonali — ziyoratxona, goʻrxona va ikki kichik xonadan iborat sodda bino boʻlgan. Keyinchalik oldiga koshin bilan bezatilgan baland peshtoq qurilgan; peshtoq hoshiyalarida sirkor gʻisht va yigʻma koshindan terilgan sakkiz burchakli turunjlar bor. Goʻrxonadagi oq marmar qabrtoshiga nafis oʻyma naqsh va arabiy yozuvlar bitilgan, ichki xona izorasi parchin bilan qoplangan, gumbaz osti bezaklariga zarhal berilgan.

Majmua uch qismdan iborat: maqbara, masjid, madrasa va minora joylashgan asosiy hovli; Anbar ona maqbarasi turgan qadimiy qabriston; hamda keng bogʻ. Madrasa hujralari hovli atrofida qator tizilgan, hovli trapetsiyasimon shaklga ega.

Bugungi kun

1990-yillardan majmua yana faol ziyoratgohga aylandi. Binolar taʼmirlanib, bogʻ qismi qayta rejalashtirildi, 2013-yildan boshlab hudud kengaytirilib, tarixiy namozgoh masjidiga yangi qism qoʻshildi. Bugun bu yerga juma kunlari va bayramlarda butun viloyatdan ziyoratchilar keladi, shu sababli majmuada doim jonli muhit hukm suradi.

Qanday borish

Majmua Toshkent shahrining janubi-gʻarbiy chegarasiga tutash Zangiota qishlogʻida joylashgan, shuning uchun uni poytaxt boʻylab sayohatga qoʻshib yuborish oson. Eng qulayi — taksi yoki shaxsiy avtomobil: shahar markazidan yoʻl tirbandlikka qarab qisqa vaqt oladi. Majmua yonida avtoturargoh, choyxona va savdo rastalari bor.

Bilasizmi?

Zangiota tumani 1992-yilgacha Kalinin tumani deb atalgan; mustaqillikdan keyin unga shayx nomi qaytarildi. Anbar ona maqbarasi asosiy hovlidan tashqarida, qabristonning ichida turadi — uni koʻrish uchun qabriston yoʻlagi boʻylab bir necha daqiqa yurish kerak.