Moʻynoq kemalar qabristoni

Port qanday qabristonga aylandi

Moʻynoq Orol dengizining janubiy qirgʻogʻidagi baliqchilar shahri edi: 1963-yilda u shahar maqomini olgan va Orol boʻyidagi ikki shahardan biri — Qozogʻistondagi Orolsk bilan birga — hisoblangan. 1980-yillar oʻrtasigacha bu yerda rivojlangan port va Sovet Ittifoqidagi eng yirik baliq konserva kombinatlaridan biri ishlagan. 1960-yillardan boshlab Amudaryo va Sirdaryo suvlarining katta qismi paxta dalalarini sugʻorishga yoʻnaltirildi, dengizga suv kam keladigan boʻldi va u tez sayozlasha boshladi.

Dengiz chekinishi bilan port yaroqsiz holga keldi. Manbalarga koʻra, 1990-yilda sobiq port bilan dengiz orasidagi masofa 45 km boʻlgan boʻlsa, 2000-yilda 100 km ga yetgan; dengizning sharqiy sayoz qismi 2014-yilga kelib butunlay qurib qoldi. Kombinatni yopmaslik uchun 1980-yillarda bu yerga boshqa joylardan muzlatilgan baliq keltirilgan, ammo 1990-yillar boshida korxona baribir yopildi. Ishsizlik boshlanib, koʻp oilalar Nukus, Qoʻngʻirot va boshqa shaharlarga koʻchib ketdi.

Kemalar

Dastlab Orolqumda koʻplab kemalar sochilib yotgan, keyinchalik ularning aksariyati metallolom uchun arralab olib ketilgan. Saqlanib qolgan kemalar 2000-yillarda maxsus texnika yordamida bir joyga — sobiq qirgʻoq boʻyiga jamlangan. Hozir bu yerda oʻn bitta kema turibdi; shamol, yomgʻir va quyosh ularni yildan-yilga yemirmoqda. 2017-yilda prezident qarori bilan kemalarni taʼmirlash va ularga sayyohlar koʻp keladigan mamlakatlar nomini berish rejalashtirilgan.

Kemalar qabristoni 2019-yilda davlat muhofazasidagi madaniy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan. 2017-yilda bu yerga BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish tashrif buyurgan. Yonidagi tepalikda Orol dengizi xotirasiga yodgorlik va kuzatuv maydonchasi joylashgan: undan bir paytlar suv boʻlgan, hozir esa sahroga aylangan kenglik koʻrinadi.

Bugungi Moʻynoq

Dengiz tubida paydo boʻlgan yangi choʻl Orolqum deb ataladi; undan koʻtariladigan tuz va chang boʻronlari aholi salomatligi va qishloq xoʻjaligiga jiddiy zarar yetkazdi. Soʻnggi yillarda Moʻynoqda yangi aeroport, mehmonxonalar va sayyohlik infratuzilmasi qurildi. 2018-yildan kemalar qabristoni yonida «Stihia» elektron musiqa festivali oʻtkazib kelinmoqda — u Orol muammosiga eʼtibor qaratishni maqsad qilgan.

Moʻynoq Nukusdan avtomobilda taxminan 200 km shimolda joylashgan; tuman hududining katta qismini Orolning qurigan tubi egallaydi. Shahar Orol dengizi, Ustyurt va Sudochyega boriladigan safarlarning boshlanish nuqtasi hisoblanadi.