Nur qalʼasi (Iskandar qalʼasi)

Tarixi

Mahalliy rivoyatlar Nurning paydo boʻlishini Iskandar Maqduniy yurishlari bilan bogʻlaydi — u miloddan avvalgi IV asrda bu yerda qalʼa qurdirgan, deyiladi; shuning uchun xarobalar «Iskandar qalʼasi», «Iskandariya» deb ham ataladi. Qalʼa dehqonchilik vohasi bilan choʻl-dasht chegarasidagi strategik nuqtada turgan: manbalarda u qoʻshin toʻplanadigan joy va isyonchilar panoh topadigan maskan sifatida tilga olinadi. Nur qalʼasi Jizzaxdan keyin Buxoro va Samarqand vohalariga kirishning ikkinchi «darvozasi» hisoblangan.

Manbalarda Nur oxirgi Somoniy hukmdori Muntasirning dushmanlari bilan kurashi tarixida istehkom sifatida tilga olinadi; Saljuq avlodlari ham bir muddat Nur atrofida joylashgan. Baʼzi manbalarda qalʼaning ichki shahar qismi — shahristoni 500×500 metr boʻlgani, baland devor va burjlar bilan oʻralgani yoziladi.

Korizlar

Nurota atrofida qadimiy korizlar — yer osti suv quvurlari tizimi saqlangan; ular ham anʼanaviy ravishda Iskandar nomi bilan bogʻlanadi, mahalliy maʼlumotlarga koʻra, taxminan miloddan avvalgi IV–III asrlarga oid. Koriz buloq suvini bir necha kilometr masofaga olib borgan, uni tozalash uchun bir necha metr oraliqda quduqlar qazilgan. Korizlarning bir qismi tiklanib, hozir ham mahalliy aholi tomonidan ishlatiladi. Shaharda yana Pirosta mudofaa devori qoldiqlari saqlangan.