Nurota «Chashma» majmuasi

Ziyoratgoh tarixi

Nurota — qadimgi Nur — X asrda Narshaxiyning «Buxoro tarixi» asarida tilga olingan. Narshaxiy yozishicha, Nurda jome masjidi va koʻplab rabotlar boʻlgan, u muqaddas qabrlari bilan mashhur edi: har yili Buxoro va boshqa joylardan odamlar bu yerga ziyoratga kelgan, hatto Nurni ziyorat qilish haj kabi savobli deyishgan. Ziyoratchi qaytganda shahar gulchambarlar bilan bezatilgan. Narshaxiy Nurni «Buxoro nuri» deb ham atashlarini, chunki bu yerda paygʻambar sahobalarini koʻrgan koʻplab tobeinlar dafn etilganini yozadi.

Shahar nomi buloq — «Nur chashmasi» bilan bogʻliq; baʼzi manbalarda keyingi «Nurota» nomi XII asrda yashagan shayx Abulhasan Nuriy sharafiga berilgan deb koʻrsatiladi. XVI asrdan Nurota Buxoro xonligi tarkibida Nurota bekligining markazi boʻlgan va XVI–XVII asrlarda buloq atrofida bugungi «Chashma» majmuasi barpo etilgan.

Majmua tarkibi

Majmua markazida tagidan toza suv qaynab chiqadigan buloq va undan toʻladigan hovuz joylashgan. Hovuzda baliqlar suzib yuradi; mahalliy aholi ularni muqaddas deb hisoblaydi va tutmaydi. Buloq suvi shifobaxsh sanaladi, ziyoratchilar undan idishlarga suv olib ketadi.

Buloq yonida 1582–1590 yillarda qurilgan Katta gumbaz masjidi turadi; uning ulkan gumbazi Oʻrta Osiyodagi eng katta gumbazlardan biri sifatida tilga olinadi. Majmuaga, shuningdek, XIX – XX asr boshlariga oid Chilustun («qirq ustunli») jome masjidi, quduq va hammom kiradi. Majmuaning janubi-sharqida avliyo qabri joylashgan Nur-ota qabristoni bor. Shaharda yana Sayidota, Oqmasjid va Bargsoʻz masjidlari kabi XIX asr oxiri – XX asr boshi obidalari saqlangan.

Atrofida

Buloq ortidagi tepalikda antik davrga oid Nur qalʼasi xarobalari koʻtariladi — rivoyatlarga koʻra, uni Iskandar Maqduniy qurdirgan. Tepaga chiqib, butun majmua va Nurota shahrining manzarasini koʻrish mumkin.

Nurota — Aydarkoʻl va Nurota togʻlariga yoʻl boshlanadigan shahar: koʻldagi oʻtov lagerlari va Sentob qishlogʻiga safarlar koʻpincha shu yerdan boshlanadi.

Bilasizmi?

1220-yil yanvarida Chingizxon qoʻshinining avangardi Qizilqum orqali aynan Nurga kirib kelgan. Rivoyatlarga koʻra, shahar ahli ularni avval uzoqdan kelgan karvon deb oʻylagan; moʻgʻullarni Nurga olib kelgan yoʻl keyinchalik «Xon yoʻli» deb atalgan.

1920-yillar boshida Nurotada 32 ta masjid boʻlgan va ular toʻrtta guzarga boʻlingan.