Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati (Badaytoʻqay)

Tarixi

Rezervat 1971-yilda Amudaryo qayirida 5929 gektar maydonda «Badaytoʻqay» qoʻriqxonasi sifatida tashkil etilgan. 2011-yilda uning negizida va qoʻshimcha hududlar hisobiga 68 717,8 gektarlik Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati tuzildi, shundan 11 568,3 gektari qoʻriqlanadigan yadro zonasi. Rezervatning maqsadi — Amudaryo deltasidagi toʻqay oʻrmonlarini muhofaza qilish, ilmiy tadqiqotlar, madaniy qadriyatlarni asrash va hududni barqaror rivojlantirish. 2021-yilda UNESCO uni Butunjahon biosfera rezervatlari tarmogʻiga kiritdi.

Tabiati

Rezervat Markaziy Osiyodagi eng katta tabiiy toʻqay massivlaridan birini saqlaydi: turangʻil, yulgʻun va boshqa daraxt-butalar zich chakalakzor hosil qiladi. Bu yerda yirik va kichik Amudaryo kurakburunlari kabi noyob baliqlar, Xiva qirgʻovuli va boshqa qushlar, toʻngʻiz, quyon, choʻl mushugi kabi sutemizuvchilar yashaydi.

Rezervatning eng katta yutugʻi — Buxoro bugʻusini saqlab qolish. 1976-yilda birinchi direktor V. P. Lim rahbarligida bugʻuni qayta iqlimlashtirish boshlangan: 1978-yilda bu yerda atigi 16 ta bugʻu boʻlgan boʻlsa, 2010-yilga kelib ularning soni 500 dan oshdi. Olimlar fikricha, bugungi kunda bu dunyodagi eng yirik Buxoro bugʻusi populyatsiyalaridan biri. Shu bilan birga rezervat suv tanqisligi va yaqin atrofdagi sement zavodidan havo ifloslanishi kabi muammolarga duch kelmoqda.