Said Ahmad Xoʻja madrasasi

Tarixi

Madrasani XIX asr oxiri va XX asr boshlarida yashagan taniqli tadbirkor Sayyid Ahmadxonxoʻja Gʻiyosxoʻjayev qurdirgan; u paxta tozalash va yogʻ zavodlari ham barpo etgan. Koʻp manbalar qurilishni 1907–1909-yillarga sanaydi, ruscha manbalarda esa XIX asr oxiri deyiladi; meʼmori nomaʼlum. Madrasa uzoq ishlamadi: 1920-yillar oxirida yopilib, keyin qamoqxona, umumiy turar joy, 1986–1992-yillarda esa shahar adabiyot va sanʼat muzeyi sifatida foydalanilgan.

2007-yilda Margʻilonning 2000 yillik yubileyi munosabati bilan bino tubdan taʼmirlanib, unda milliy hunarmandchilik markazi ochildi. Bu yerda atlas ustasi Turgʻunboy Mirzaahmedovning farzandlari Rahimjon va Rasuljon Mirzaahmedovlar oilasi, chitgar Shukrullo Ahmadaliyev, misgarlar sulolasining beshinchi vakili Abduhamid Madaliyev ustaxonalari, hunarmandlar uyushmasi, galereya va kichik muzey joylashgan. Margʻilon hunarmandchilikni rivojlantirish markazining atlas va adras toʻqish anʼanalarini asrash tajribasi 2017-yilda YuNESKO reestriga kiritilgan.

Meʼmorchiligi

Bir qavatli madrasa kvadrat hovli atrofida qurilgan, hovli oʻrtasidan ariq oʻtadi, uning yonida keksa chinor oʻsadi. Hovlining shimoli-gʻarbiy burchagida bir tomonlama ayvonli masjid bor. Masjid pishiq gʻishtdan, lekin seysmik sharoitni hisobga olib, devorlari ikki qatorli yogʻoch sinch bilan mustahkamlangan. Zal (14×7 m) yogʻoch fermalar bilan yopilgan, shift ularga osib qoʻyilgan — bu yechimda rus meʼmorchiligi taʼsiri seziladi va zal ichida ustunlarsiz keng boʻshliq hosil boʻlgan. Ayvon va zal shiftlari butunlay naqsh bilan qoplangan, ikkalasining bezagi turlicha; bunday masjidlar Fargʻona vodiysida kam uchraydi.