Quva qadimiy shahri

Tarixi

Quva — vodiyning eng qadimgi shaharlaridan biri; arxeologlar uning paydo boʻlishini miloddan avvalgi III asrga sanaydi. Shahar Fargʻonani Qashqar bilan bogʻlagan qadimiy karvon yoʻlida joylashgan. U «Hudud ul-olam» asarida va arab geograflari Istaxriy, Ibn Havqal, Muqaddasiy asarlarida Qubo nomi bilan tilga olinadi: X asrda shahar qalʼa, shahriston va raboddan iborat boʻlib, devorlar, burjlar va darvozalar bilan oʻralgan, kattaligi jihatidan Fargʻonada faqat Axsikatdan keyin turgan. 739-yilda Xuroson va Movarounnahr noibi Nasr ibn Sayyor Fargʻonada Quvani qamal qilgani haqida maʼlumot bor. XIII asr boshida shahar moʻgʻullar bosqini chogʻida vayron boʻlgan, uning xarobalari bugungacha saqlangan.

1956–1958-yillardagi qazishmalarda shaharning rabodidan VII–VIII asrlarga oid buddaviy ibodatxona topilgan: u 3,6 metr balandlikdagi yaxlit tagkursi ustida qad koʻtargan va arablar istilosi davrida vayron etilgan. Ibodatxonadan Budda va buddaviy xudolarning loydan yasalgan haykallari parchalari, koʻplab roʻzgʻor buyumlari chiqqan. Bu topilmalar islomgacha boʻlgan Fargʻonada buddaviylik ham tarqalganini koʻrsatadi.

Bugun

Quva markazidagi arxeologik hudud shahar bogʻi yonida joylashgan, uning yaqinida Ahmad al-Fargʻoniy yodgorligi turibdi: IX asr astronomining nisbasi uni Fargʻonadan ekanini bildiradi, baʼzi tadqiqotchilar esa uni aynan Quvada tugʻilgan deb hisoblaydi. Xarobalar oddiy koʻzga tepalik va devor qoldiqlari boʻlib koʻrinadi, shuning uchun ular haqida tasavvur hosil qilish uchun gid yoki Fargʻona muzeyidagi topilmalar bilan tanishish foydali.