Amir Temur haykali

1996 — Amir Temur yili

Amir Temur (1336–1405) 1370-yilda Samarqandni oʻz saltanatining poytaxtiga aylantirgan va shaharni ulugʻvor imoratlar bilan bezagan. Uning tavalludiga 660 yil toʻlgan 1996-yil Oʻzbekistonda «Amir Temur yili» deb eʼlon qilindi. 18-oktyabr kuni Samarqand va Shahrisabzda Sohibqiron haykallari ochildi va har ikki shaharga «Amir Temur» ordeni topshirildi. Oʻshandan beri 18-oktyabr Samarqand shahri kuni sifatida nishonlanadi. Yubiley yilida Toshkentda Temuriylar tarixi davlat muzeyi ochilgan va «Amir Temur» ordeni taʼsis etilgan — Samarqanddagi haykal ana shu tadbirlarning eng koʻzga koʻringan ramzlaridan biri boʻlib qoldi.

Haykal

Bronza haykal muallifi — Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining akademigi, haykaltarosh Ilhom Jabborov, meʼmori F. Ashrafiy. Toshkentdagi otliq va Shahrisabzdagi Temur haykallari ham Jabborov qalamiga mansub, biroq Samarqanddagisi ulardan farq qiladi: bu yerda Temur taxtda vazmin oʻtirib, ikki qoʻlini qilichiga tiragan holda tasvirlangan. Bu qiyofa jangchidan koʻra davlat arbobini, oʻz poytaxtini bunyod etgan hukmdorni eslatadi. Haykal moddiy madaniy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan.

Joylashuvi

Haykal Universitet xiyoboni, Registon va Boʻstonsaroy koʻchalari tutashgan maydonchada turadi. Bu yerdan Temur va uning avlodlari dafn etilgan Goʻri Amir maqbarasigacha 400 metrcha, Registongacha esa piyoda 15 daqiqa yoʻl. Shu bois haykal tarixiy markaz boʻylab sayrning qulay boshlangʻich nuqtasi: bir tomonda XIX asr oxirida barpo etilgan «yevropacha» shaharning soyali xiyoboni, ikkinchi tomonda Temuriylar davri obidalari.

Bilasizmi?

Haykal turgan joy ramziy: Universitet xiyoboni XIX asr oxirida eski sharq shahri bilan yangi rus shahri oʻrtasidagi chegaraga aylangan va bir paytlar Amir Temur qalʼasi joylashgan hududdan boshlanadi. 1880-yillar boshida barpo etilgan, dastlab general Aleksandr Abramov nomi bilan atalgan bu xiyobonning uzunligi qariyb bir kilometr boʻlib, unda uch qator daraxtzor va ikki yoʻl bor. Shunday qilib, Sohibqiron oʻz qalʼasi oʻrni bilan yangi Samarqand tutashgan nuqtada oʻtiribdi.